Shloka 25
Pāṇḍya-vadha-anantaram Arjunasya Pravṛttiḥ
Arjuna’s Response and the Renewed Battle
प्रतीपकारिणि रणाददश्चत्थाम्नि हते हयै: । मन्त्रौषधिक्रियायोगैर््याधौ देहादिवाहते,जैसे मन्त्र, औषध, चिकित्सा और योगके द्वारा शरीरसे रोग दूर हो जाता है, उसी प्रकार जब प्रतिकूल कार्य करनेवाला अअभ्रत्थामा चारों घोड़ोंद्वारा रणभूमिसे दूर हटा दिया गया, तब वायुसे फहराती हुई पताकाओंसे युक्त और जलप्रवाहके समान गम्भीर घोष करनेवाले रथके द्वारा श्रीकृष्ण और अर्जुन फिर संशप्तकोंकी ओर चल दिये
sañjaya uvāca | pratīpakāriṇi raṇād apāścatthāmni hate hayaiḥ | mantrauṣadhi-kriyā-yogair vyādhau dehād ivāhate ||
قال سنجيا: لما دُفع أشفَتّامان المعادي بعيدًا عن ساحة القتال وسُقطت خيله، كان ذلك كأنّ داءً يُطرَد من الجسد بالمانترا والدواء والمعالجة والانضباط اليوغي. ثم إنّ كريشنا وأرجونا، على عربةٍ ترفرف راياتها في الريح ويجلجل هديرها عميقًا كجريان السيل، تقدّما من جديد نحو السمسپتكة (Saṁsaptakas).
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses a healing simile to frame the removal of a hostile force as the restoration of balance: just as disciplined remedies (mantra, medicine, therapy, yoga) expel disease from the body, so the battlefield is ‘cleansed’ when a disruptive aggressor is driven away. Ethically, it suggests that rightful action in war aims at restoring order (dharma) rather than mere destruction.
Aśvatthāman, acting as an opponent, is forced back from the fight and his horses are struck down. After this setback, Kṛṣṇa and Arjuna, on their bannered and thunderous chariot, turn again and advance toward the Saṁsaptakas, the vowed warriors who repeatedly challenge Arjuna.