Shloka 16
Bhīmasena–Drauṇi Mahāyuddha
Chariot Duel and Astra-Exchange
द्रोणपुत्रस्तु शिरसि ग्रीवायां सर्वसोदरा: । मध्ये दुर्योधनो राजा बलेन महता वृतः,शीर्षस्थानमें द्रोणकुमार अश्वत्थामा और ग्रीवा-भागमें दुर्योधनके समस्त भाई स्थित हुए। मध्यस्थान (कटिप्रदेश)-में विशाल सेनासे घिरा हुआ राजा दुर्योधन खड़ा हुआ
droṇaputrastu śirasi grīvāyāṃ sarvasodarāḥ | madhye duryodhano rājā balena mahatā vṛtaḥ ||
قال سنجيا: في موضع «الرأس» وقف ابن درونا، أشوَتّھاما، وفي موضع «العنق» أُقيم جميع إخوة دوريودھانا. وفي الوسط وقف الملك دوريودھانا، تحيط به قوة عظيمة وتحميه—كأنها هيئة جسدٍ في تشكيلٍ حربي، تُرتَّب فيه الشدةُ درعًا للدفاع، غير أنّها تُساق بإرادة الغلبة لا بهدي الدَّرما.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how war leadership often relies on strategic placement and sheer protection by force; ethically, it contrasts external strength and guarded power with the Mahābhārata’s larger insistence that true stability comes from dharma rather than mere military arrangement.
Sañjaya describes a body-like troop arrangement: Aśvatthāmā is placed at the ‘head,’ Duryodhana’s brothers at the ‘neck,’ and Duryodhana himself stands in the ‘middle,’ heavily surrounded by a large force for protection.