Shloka 18
Droṇa-parva Adhyāya 96: Sātyaki’s Line-Penetration, Encirclement, and Advance toward Arjuna
स तथा कुरु शोणाश्व यथा मुच्येत सैन्धव: । मम चार्तप्रलापानां मा क्रुध: पाहि सैन्धवम्,त्वरन्नेकरथेनैव समेत्य द्रोणमब्रवीत् । संजय कहते हैं--राजन्! तदनन्तर जब कुन्तीकुमार अर्जुन सिन्धुराज जयद्रथका वध करनेकी इच्छासे द्रोणाचार्य और कृतवर्माका दुस्तर सेना-व्यूह भेदन करके आपकी सेनामें प्रविष्ट हो गये और सव्यसाची अर्जुनके हाथसे जब काम्बोजराजकुमार सुदक्षिण तथा पराक्रमी श्रुतायुध मार दिये गये तथा जब सारी सेनाएँ नष्ट-भ्रष्ट होकर चारों ओर भाग खड़ी हुईं, उस समय अपनी सम्पूर्ण सेनामें भगदड़ मची देख आपका पुत्र दुर्योधन बड़ी उतावलीके साथ एकमात्र रथके द्वारा द्रोणाचार्यके पास गया और उनसे मिलकर इस प्रकार बोला-- “लाल घोड़ोंवाले आचार्य! आप कोई ऐसा प्रयत्न कीजिये, जिससे सिन्धुराज जयद्रथ मृत्युसे छुटकारा पा सके। मैंने आर्त होनेके कारण जो प्रलाप किये हैं, उनके लिये क्रोध न कीजियेगा; जैसे भी हो, सिन्धुराजकी रक्षा कीजिये”
sa tathā kuru śoṇāśva yathā mucyeta saindhavaḥ | mama cārtapralāpānāṃ mā krudhaḥ pāhi saindhavam, tvarann ekaratenaiva sametya droṇam abravīt ||
قال سنجيا: «يا شوناشفا (المعلّم ذو الخيول الحمراء)، اعمل على نحوٍ يُنجي السِّيندهافا (جايادراثا) من الموت. لا تغضب من صرخاتِي التي تفجّرت من شدة الكرب؛ احمِ السِّيندهافا». ثم إن دوريوذانا، وقد استعجل الأمر، أقبل إلى درونا بعربةٍ واحدة لا غير وخاطبه—مُظهِرًا كيف يدفع الخوف على مصير حليفٍ ملكًا إلى تضرّعٍ عاجل، وهو في الوقت نفسه يحاول الاعتذار عن كلماتٍ قاسية قيلت في لحظة فزع.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical restraint in crisis: even when harsh or confused words are spoken under distress, one seeks reconciliation and responsible action. It also shows the burdens of leadership—protecting allies and managing consequences amid panic.
As Jayadratha’s life is threatened, Duryodhana rushes to Droṇa and urgently begs him to arrange Jayadratha’s safety, asking forgiveness for any distressed outbursts and insisting that Droṇa protect their ally.