Droṇa-parva Adhyāya 96: Sātyaki’s Line-Penetration, Encirclement, and Advance toward Arjuna
जानामि त्वां महाभाग पाण्डवानां हिते रतम् । तथा मुह्यामि च ब्रह्मन् कार्यवत्तां विचिन्तयन्,त्वरन्नेकरथेनैव समेत्य द्रोणमब्रवीत् । संजय कहते हैं--राजन्! तदनन्तर जब कुन्तीकुमार अर्जुन सिन्धुराज जयद्रथका वध करनेकी इच्छासे द्रोणाचार्य और कृतवर्माका दुस्तर सेना-व्यूह भेदन करके आपकी सेनामें प्रविष्ट हो गये और सव्यसाची अर्जुनके हाथसे जब काम्बोजराजकुमार सुदक्षिण तथा पराक्रमी श्रुतायुध मार दिये गये तथा जब सारी सेनाएँ नष्ट-भ्रष्ट होकर चारों ओर भाग खड़ी हुईं, उस समय अपनी सम्पूर्ण सेनामें भगदड़ मची देख आपका पुत्र दुर्योधन बड़ी उतावलीके साथ एकमात्र रथके द्वारा द्रोणाचार्यके पास गया और उनसे मिलकर इस प्रकार बोला-- “ब्रह्मन! महाभाग! मैं यह जानता हूँ कि आप पाण्डवोंके हितमें तत्पर रहनेवाले हैं; इसीलिये अपने कार्यकी गुरुताका विचार करके मोहित हो रहा हूँ
sañjaya uvāca |
janāmi tvāṁ mahābhāga pāṇḍavānāṁ hite ratam |
tathā muhyāmi ca brahman kāryavattāṁ vicintayan |
tvarann ekarathenaiva sametya droṇam abravīt |
قال سنجيا: «أيها الملك! أيها السعيد الحظ! إني أعلمك—يا برهمن—مُخلصًا لخير الباندافا. ومع ذلك، حين أتفكّر في جسامة ما ينبغي فعله، يعتري قلبي الحيرة والذهول.» ثم أسرع في عربةٍ واحدة إلى دْرونا فالتقاه وقال ذلك.
संजय उवाच
The verse highlights how crisis in war exposes ethical insecurity: Duryodhana, seeing defeat looming, interprets events through suspicion and questions Droṇa’s loyalty. It illustrates the moral fragility of leadership driven by fear—when one’s cause is ethically unstable, even trusted elders are doubted, and judgment becomes clouded.
After Arjuna’s devastating advance (in the surrounding passage), the Kaurava ranks are thrown into disorder. Duryodhana, alarmed, rushes alone in a chariot to Droṇa and begins speaking—accusing or implying that Droṇa is inclined toward the Pāṇḍavas’ welfare, and confessing his own bewilderment as he weighs the urgent task ahead.