Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

द्रोणसेनापत्यं, व्यूहविन्यासः, उत्पातदर्शनं, आरम्भयुद्धम्

Droṇa’s Command, Battle-Formations, Omens, and Opening Engagement

इस प्रकार श्रीमह्गाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत द्रोणाभिषेकपर्वमें कर्णवाक्यविषयक पॉचवाँ अध्याय पूरा हुआ,दुर्योधन बोला--द्विजश्रेष्ठ] आप उत्तम वर्ण, श्रेष्ठ कुलमें जन्म, शास्त्रज्ञान, अवस्था, बुद्धि, पराक्रम, युद्धकौशल, अजेयता, अर्थज्ञान, नीति, विजय, तपस्या तथा कृतज्ञता आदि समस्त गुणोंके द्वारा सबसे बढ़े-चढ़े हैं। आपके समान योग्य संरक्षक इन राजाओंमें भी दूसरा नहीं है। अतः जैसे इन्द्र सम्पूर्ण देवताओंकी रक्षा करते हैं, उसी प्रकार आप हमलोगोंकी रक्षा करें। हम आपके नेतृत्वमें रहकर शत्रुओंपर विजय पाना चाहते हैं | २-- ४।। ४. ७ ७... 03330 [. 42 हा 5 | ५ हि (2 । १. ८.० ॥ 0७> रुद्राणामिव कापाली वसूनामिव पावक: । कुबेर इव यक्षाणां मरुतामिव वासव:

rudrāṇām iva kāpālī vasūnām iva pāvakaḥ | kubera iva yakṣāṇāṁ marutām iva vāsavaḥ ||

وهكذا، في «المهابهارتا»، ضمن «دروṇa پرفا»، في «دروṇابهيشيكا پرفا»، اكتمل الفصل الخامس المتعلّق بكلام كارنا. قال دوريوذانا: «يا أكرمَ البراهمة! إنك بسموّ الـڤَرْنَة، وبشرف المولد في بيتٍ رفيع، وبمعرفة الشاسترا، وبنضج السنّ وبالذكاء؛ وبالبأس، وبحذق القتال، وبالمنعة التي لا تُقهر، وبمعرفة الموارد، وبحسن السياسة، وبالنصر؛ وبالزهد وبعرفان الجميل—تعلو على الجميع بهذه الخصال كلّها. وليس بين هؤلاء الملوك حامٍ آخر يضاهي أهليتك. فكما يحمي إندرا جميع الآلهة، احمِنا نحن. نريد أن ننال الغلبة على الأعداء ونحن تحت قيادتك. وأنت—بين الرودرا ككابالي (شيفا)، وبين الفاسو كبافاكا (أغني)، وبين الياكشا ككوبيـرا، وبين الماروت كفاسافا (إندرا). وبهذه التشبيهات يرفع المتكلم شأن الحامي المنشود بوصفه الأوّل في كل زمرة، مُشيرًا إلى أن قائدًا كهذا ينبغي أن يتولّى بطبيعته واجب صون الحلفاء وإحراز الظفر في حربٍ عادلةٍ لكنها محفوفة بالمخاطر.»

रुद्राणाम्of the Rudras
रुद्राणाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootरुद्र
FormMasculine, Genitive, Plural
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
कापालीKapālī (Śiva, the skull-bearer)
कापाली:
Karta
TypeNoun
Rootकापालिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
वसूनाम्of the Vasus
वसूनाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootवसु
FormMasculine, Genitive, Plural
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
पावकःPāvaka (Agni, fire)
पावकः:
Karta
TypeNoun
Rootपावक
FormMasculine, Nominative, Singular
कुबेरःKubera
कुबेरः:
Karta
TypeNoun
Rootकुबेर
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
यक्षाणाम्of the Yakṣas
यक्षाणाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootयक्ष
FormMasculine, Genitive, Plural
मरुताम्of the Maruts
मरुताम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootमरुत्
FormMasculine, Genitive, Plural
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
वासवःVāsava (Indra)
वासवः:
Karta
TypeNoun
Rootवासव
FormMasculine, Nominative, Singular

कर्ण उवाच

R
Rudras
K
Kapālī (Śiva)
V
Vasus
P
Pāvaka (Agni)
K
Kubera
Y
Yakṣas
M
Maruts
V
Vāsava (Indra)

Educational Q&A

The verse teaches a political-ethical ideal of leadership: the most capable guardian should accept responsibility for protection, just as each divine class has a preeminent figure. Excellence implies duty—power is validated by service to one’s side in a time of crisis.

In the Drona-related context, the speaker uses a chain of divine similes to exalt the addressed commander/teacher as unrivaled, thereby urging him to take up the role of chief protector and lead the Kauravas toward victory.