Shloka 18
सैन्धवविक्रमवर्णनम् / Description of Jayadratha’s Martial Display
एवमुक्तस्तु देवेशो जयद्रथमथाब्रवीत् | ददामि ते वरं सौम्य विना पार्थ धनंजयम्,अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर, भीमसेन, शिखण्डी, सात्यकि, नकुल-सहदेव, धष्टद्युम्न, विराट, द्रपद, केकय-राजकुमार, रोषमें भरा हुआ धृष्टकेतु तथा मत्स्यदेशीय योद्धा --ये सब-के-सब युद्धस्थलमें आगे बढ़े। अभिमन्युके ताऊ, चाचा तथा मामागण अपनी सेनाको व्यूहद्वारा संगठित करके प्रहार करनेके लिये उद्यत हो अभिमन्युकी रक्षाके लिये उसीके बनाये हुए मार्गसे व्यूहमें जानेके उद्देश्यसे एक साथ दौड़ पड़े 'प्रभो! मैं युद्धमें भयंकर बल-पराक्रमसे सम्पन्न समस्त पाण्डवोंको अकेला ही रथके द्वारा परास्त करके आगे बढ़नेसे रोक दूँ"। भारत! उसके ऐसा कहनेपर देवेश्वर भगवान् शिवने जयद्रथसे कहा--'सौम्य! मैं तुम्हें वर देता हूँ। तुम कुन्तीपुत्र अर्जुनको छोड़कर शेष चार पाण्डवोंको (एक दिन) युद्धमें आगे बढ़नेसे रोक दोगे।” तब देवेश्वर महादेवसे “एवमस्तु' कहकर राजा जयद्रथ जाग उठा
evam uktas tu deveśo jayadratham athābravīt | dadāmi te varaṁ saumya vinā pārtha-dhanañjayam ||
قال سانجيا: وهكذا، لما خوطب ربُّ الآلهة شِيفا، قال لِجَياَدْرَثَ: «يا لطيفَ الطبع، أمنحك نعمةً: باستثناء بارثا دهننْجَيا (أرجونا)، ستقدر أن تكفَّ سائر الباندافا عن التقدّم في القتال (ليومٍ واحد).» ويؤطّر هذا الحدثُ عطيّةً إلهيةً مشحونةً بالدلالة الأخلاقية: تُمنَح القدرةُ مع قيدٍ صريح، وسيحدّد استعمالُها مباشرةً ملامحَ العدل والمأساة في ساحة الحرب.
संजय उवाच
Educational Q&A
Divine power, even when granted as a boon, comes with boundaries and moral weight: a limited advantage can still produce vast consequences, and the recipient’s choices in using that power become ethically decisive in the unfolding of war.
Śiva responds to Jayadratha’s request by granting him a boon: for one day he will be able to hold back the Pāṇḍavas—except Arjuna—thereby setting up a critical tactical and tragic turning point in the battle narrative.