Shloka 2
अध्याय ३१ — द्रोणानीके तुमुलसंग्रामः
The Tumultuous Battle around Droṇa’s Formation
Devanagari script
अनीकानां प्रभग्नानामवस्थानमपश्यताम् । दुष्करं प्रतिसंधानं तन्ममाचक्ष्व संजय,भागती हुई सेनाओंको जब अपने ठहरनेके लिये कोई स्थान नहीं दिखायी देता हो, उस समय उन सबको संगठित करके एक स्थानपर ले आना बड़ा कठिन काम होता है। अतः संजय! तुम मुझे वह सब समाचार ठीक-ठीक बताओ
Translation
«إذا كانت الجيوش المنهزمة تهرب ولا ترى موضعًا تقف فيه أو تستقر، فإن جمعها وإعادتها إلى مكان واحد أمرٌ عسير للغاية. فحدّثني يا سانجيا بكل تلك الأخبار حديثًا دقيقًا.»
Word by Word
अनीकानाम्of the armies/forces
अनीकानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअनीक
FormNeuter, Genitive, Plural
प्रभग्नानाम्of the broken/routed
प्रभग्नानाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootप्रभग्न
FormNeuter, Genitive, Plural
अवस्थानम्a position/standing-place
अवस्थानम्:
Karma
TypeNoun
Rootअवस्थान
FormNeuter, Accusative, Singular
अपश्यताम्of those not seeing
अपश्यताम्:
Karta
TypeVerb
Rootदृश्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada, Participle (Shatru) used as verbal adjective, Active
दुष्करम्difficult
दुष्करम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदुष्कर
FormNeuter, Nominative, Singular
प्रतिसंधानम्re-forming/reuniting (reorganization)
प्रतिसंधानम्:
Karta
TypeNoun
Rootप्रतिसंधान
FormNeuter, Nominative, Singular
तत्that (matter)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
ममto me / of me
मम:
Sampradana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular
आचक्ष्वtell/declare
आचक्ष्व:
Karma
TypeVerb
Rootआ-चक्ष्
FormImperative, Second, Singular, Atmanepada, Active (middle endings)
संजयO Sañjaya
संजय:
Sampradana
TypeNoun
Rootसंजय
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes