Shloka 56
Bhagadatta’s Advance, the Saṃśaptaka Challenge, and Arjuna’s Counterstrike (द्रोणपर्व, अध्याय २६)
प्रसारितकर: प्रायात् स्तब्धकर्णेक्षणो द्रुतम् । सो<धिष्ठाय पदा वाहान् युयुत्सो: सूतमारुजत्,तदनन्तर विद्वान् राजा भगदत्तने अपने पैरोंकी एँड़ी, अंकुश एवं अंगुष्ठसे प्रेरित करके हाथीको आगे बढ़ाया। फिर तो अपने कानोंको खड़े करके एकटक आँखोंसे देखते हुए सूँड़ फैलाकर उस हाथीने शीघ्रतापूर्वक धावा किया और युयुत्सुके घोड़ोंको पैरोंसे दबाकर उनके सारथिको मार डाला
prasāritakaraḥ prāyāt stabdhakarṇekṣaṇo drutam | so 'dhiṣṭhāya padā vāhān yuyutsor sūtam ārujat |
قال سنجيا: وبخرطومه ممدوداً اندفع الفيل سريعاً، أذناه جامدتان ونظره ثابت. فداس خيلَ يويوتسو تحت قدميه وقتل سائس عربته—السُّوتا. وفي زخم المعركة الوحشي تُرى القوة والمهارة لا بوصفهما مثالين أخلاقيين، بل أدواتٍ للحرب؛ حتى معاون المحارب، السُّوتا، صار هدفاً مباشراً، مما يزيد قسوة الميدان أخلاقياً.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the grim ethical reality of war: martial prowess operates through force that often disregards non-combatant roles within the combat system (such as the charioteer). It highlights how battlefield duty (kṣatriya-dharma) can collide with broader moral discomfort, as violence extends beyond the principal warriors to their essential supports.
Sañjaya reports that an elephant, with trunk extended and eyes fixed, rushes forward rapidly, tramples Yuyutsu’s horses, and kills Yuyutsu’s charioteer, thereby disabling the chariot’s mobility and combat effectiveness.