Shloka 5
द्रोणाभिमुखानां निवारण-युद्धम् / Interceptions on the Droṇa-front
जो राजा युधिष्छिर दीर्घकालतक जटा और मृगचर्म धारण करके वनमें रहे और कुछ कालतक लोगोंसे अज्ञात रहकर भी विचरे हैं, वे ही आज रणभूमिमें विशाल सेना जुटाकर चढ़ आये हैं, इसमें मेरे तथा पुत्रोंके दैवयोगके सिवा दूसरा क्या कारण हो सकता है? ।। युक्त एव हि भाग्येन ध्रुवमुत्पद्यते नर: । स तथा<55कृष्यते तेन न यथा स्वयमिच्छति,निश्चय ही मनुष्य भाग्यसे युक्त होकर ही जन्म ग्रहण करता है। भाग्य उसे उस अवस्थामें भी खींच ले जाता है, जिसमें वह स्वयं नहीं जाना चाहता
dhṛtarāṣṭra uvāca | yo rājā yudhiṣṭhiraḥ dīrghakālaṃ jaṭā-mṛgacarma-dhāraṇaṃ kṛtvā vane 'vasat, kiṃcit kālaṃ ca lokebhyo 'jñātaḥ san vicacāra, sa eva adya raṇabhūmau viśālāṃ senāṃ saṃnidhāya abhyāgataḥ | atra mama putrāṇāṃ ca daivayogād anyat kāraṇaṃ kiṃ syāt || yukta eva hi bhāgyena dhruvam utpadyate naraḥ | sa tathā kṛṣyate tena na yathā svayam icchati ||
قال دِهْرِتَرَاشْتْرَا: «ذلك الملك يودهيشْتِهيرا بعينه—الذي أقام زمنًا طويلًا في الغابة بشَعرٍ مُلَبَّدٍ على هيئة الجَطا، مرتديًا جلدَ الأيل، بل وطاف حينًا غيرَ معروفٍ بين الناس—قد أتى اليوم إلى ساحة القتال بعد أن حشد جيشًا عظيمًا. فأيُّ سببٍ آخر يمكن أن يكون لهذا، لي ولأبنائي، سوى عملِ القدر؟ فإن الإنسان لا يُولَد إلا وهو موثوقٌ بالمصير؛ وبذلك المصير يُساق إلى حالٍ لم يكن ليختارها لنفسه.»
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
Dhṛtarāṣṭra frames events through the lens of bhāgya/daiva (destiny): humans are born under the force of fate and are often carried into outcomes they do not personally desire. Ethically, the verse highlights a tension—explaining suffering by destiny can become a way to evade responsibility for one’s own choices.
Dhṛtarāṣṭra reflects with astonishment that Yudhiṣṭhira, once an exiled forest-dweller in ascetic garb and even living incognito, now stands on the battlefield with a great army. He interprets this reversal and the looming crisis for himself and his sons as the inevitable working of fate.