Shloka 5
रथचिह्नवर्णनम् / Description of Chariot Standards and Allied Advances
महेष्वासं नरव्याप्रं द्विषतां भयवर्धनम् । कृतज्ञं सत्यनिरतं दुर्योधनहितैषिणम्,जँभाई लेते हुए व्याप्र तथा मदकी धारा बहानेवाले गजराजकी भाँति पराक्रमी, युद्धमें प्राणोंका विसर्जन करनेके लिये उद्यत, कवच आदिसे सुसज्जित, विचित्र रीतिसे युद्ध करनेवाले, शत्रुओंका भय बढ़ानेवाले, कृतज्ञ, सत्यपरायण, दुर्योधनके हितैषी तथा शूरवीर, भरद्वाजनन्दन महाधनुर्धर पुरुषसिंह द्रोणाचार्यको युद्धमें डटा हुआ देख किन शूरवीरोंने लौटकर उनका सामना किया? संजय! यह वृत्तान्त मुझसे कहो
sañjaya uvāca |
maheṣvāsaṃ naravyāghraṃ dviṣatāṃ bhayavardhanam |
kṛtajñaṃ satyanirataṃ duryodhanahitaiṣiṇam ||
قال سنجيا: «(لقد رأيت) درونا—صاحب القوس العظيم، نمرًا بين الرجال، يزيد أعداءه رعبًا؛ وفيًّا للمعروف، ثابتًا على الصدق، ومخلصًا لمصلحة دوريودانا.»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights warrior-virtues that can be ethically double-edged: truthfulness and gratitude are praised, yet they are shown operating within partisan loyalty—Droṇa’s commitment to Duryodhana—illustrating how personal obligations can complicate dharma in war.
Sañjaya characterizes Droṇa on the battlefield as a formidable archer and fearsome opponent, emphasizing his moral traits (gratitude, truthfulness) and his allegiance to Duryodhana, setting up the ensuing account of who dares to confront him.