Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

Nārāyaṇāstra-utpātaḥ — Aśvatthāman’s Rallying Roar after Droṇa’s Fall (द्रोणपर्व, अध्याय १६७)

ततस्तु समरे शूरो वृष्णीनां प्रवरो रथी । व्यश्वसूतरथं चक्रे निमेषार्धाद्‌ युधिषछ्तिरम्‌,फिर तो वृष्णिवंशके शूरवीर श्रेष्ठ महारथी कृतवर्माने समरांगणमें आधे निमेषमें ही युधिष्ठिरको घोड़ों, सारथि और रथसे हीन कर दिया

tatastu samare śūro vṛṣṇīnāṁ pravaro rathī | vyaśvasūtarathaṁ cakre nimeṣārdhād yudhiṣṭhiram ||

قال سَنجايا: ثم في تلك المعركة، قام البطل—أبرز سائقي المركبات في بني فْرِشْني—فجعل يودهيشثيرا بلا مركبة، إذ جرّده من الخيل والسائس والمركبة، في أقل من نصف رمشة عين. وتُظهر الحادثة كيف يمكن للبأس الحربي أن يقلب الدعائم الظاهرة في الحرب بسرعة خاطفة، حتى لملكٍ مكرّسٍ للدارما، مذكِّرةً بأن الاستقامة لا تمنح حصانةً من تقلبات ساحة القتال العنيفة.

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formavyaya
तुbut, indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
Formavyaya
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
Formmasculine, locative, singular
शूरःthe hero/warrior
शूरः:
Karta
TypeNoun
Rootशूर
Formmasculine, nominative, singular
वृष्णीनाम्of the Vrishnis
वृष्णीनाम्:
TypeNoun
Rootवृष्णि
Formmasculine, genitive, plural
प्रवरःthe foremost
प्रवरः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रवर
Formmasculine, nominative, singular
रथीchariot-warrior
रथी:
Karta
TypeNoun
Rootरथिन्
Formmasculine, nominative, singular
व्यश्वसूतरथम्deprived of horses, charioteer, and chariot
व्यश्वसूतरथम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअश्व + सूत + रथ
Formmasculine, accusative, singular
चक्रेmade, rendered
चक्रे:
TypeVerb
Rootकृ (करणे)
Formperfect (liṭ), 3rd person, singular, parasmaipada (classical usage)
निमेषार्धात्within half a blink (of an eye)
निमेषार्धात्:
Apadana
TypeNoun
Rootनिमेष + अर्ध
Formneuter, ablative, singular
युधिष्ठिरम्Yudhishthira
युधिष्ठिरम्:
Karma
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
Formmasculine, accusative, singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
Y
Yudhiṣṭhira
V
Vṛṣṇis
C
chariot
H
horses
C
charioteer

Educational Q&A

The verse highlights the battlefield truth that external supports—chariot, horses, and attendants—can be lost in an instant; dharma-oriented leadership must therefore include steadiness amid sudden reversals, and ethical resolve must not depend on favorable circumstances.

Sañjaya reports that the foremost warrior among the Vṛṣṇis swiftly disables Yudhiṣṭhira’s fighting capacity by stripping him of his chariot setup—horses, charioteer, and chariot—leaving him effectively chariotless within a moment.