Previous Verse
Next Verse

Shloka 163

अध्याय १५९ — रात्रौ श्रमविरामः

Night Exhaustion and Brief Pause in Battle

पुत्रास्ते5 भ्यर्दयन्‌ भीम॑ दश दाशरथे: समा: । नरश्रेष्ठ) वीर बाह्लीकके मारे जानेपर श्रीरामचन्द्रजीके समान पराक्रमी आपके दस पुत्र भीमसेनको पीड़ा देने लगे

putrās te 'bhyardayan bhīmaṃ daśa dāśaratheḥ samāḥ | naraśreṣṭhā vīrā bāhlīkaṃ māre jāne para śrīrāmacandrajīke samāna-parākramī āpake daśa putrā bhīmasenako pīḍā dene lage |

قال سنجيا: إن أبناءك العشرة—وهم فرسان تضارع بأسهم بأس راما ابن دَشَرَثَ—أخذوا يضغطون على بهيما ويؤذونه. وبعد مقتل باهليكا، أحاطوا ببهيمسينا واقتربوا منه، يريدون أن يغلبوه بهجومٍ جماعي.

पुत्राःsons
पुत्राः:
Karta
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Nominative, Plural
तेthose/your
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
अभ्यर्दयन्pained/tormented
अभ्यर्दयन्:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-√अर्द्
FormImperfect, 3rd, Plural, Parasmaipada
भीमम्Bhima
भीमम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीम
FormMasculine, Accusative, Singular
दशten
दश:
Karta
TypeNumeral
Rootदश
FormMasculine, Nominative, Plural
दाशरथेःof the son of Dasharatha (Rama)
दाशरथेः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदाशरथि
FormMasculine, Genitive, Singular
समाःequal (to)
समाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम
FormMasculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhritarashtra (implied by 'your')
B
Bhima (Bhimasena)
D
Daśaratha’s son Rama (Rāma/Dāśarathi)
B
Bahlika
D
Dhritarashtra’s ten sons (the Kauravas)

Educational Q&A

The verse highlights how warfare amplifies cycles of grief and vengeance: after a leader’s death, allies may resort to coordinated aggression. Ethically, it invites reflection on whether valor is best shown through fair combat or through overpowering force driven by retaliation.

Sanjaya reports to Dhritarashtra that Dhritarashtra’s ten sons, described as Rama-like in prowess, begin to surround and harass Bhima, especially after learning of Bahlika’s death, intensifying the battle pressure on the Pandava hero.