Shloka 306
उपायैः पूर्ववधकथनम् / Strategic Justifications for Prior Eliminations
समावृण्वन् दिश: सर्वा महेन्द्राशनिनि:स्वन: । थोड़ी देरमें वहाँ रोंगटे खड़े कर देनेवाला अत्यन्त भयंकर महान् शब्द गूँज उठा। ऐसा जान पड़ता था देवराज इन्द्रके वज्रकी गड़गड़ाहट फैल गयी हो। वह शब्द वहाँ सारी दिशाओंमें छा गया था
samāvṛṇvan diśaḥ sarvā mahendrāśaniniḥsvanaḥ | tatra kṣaṇena romaharṣaṇaḥ atyanta-bhayaṅkaraḥ mahān śabdo gūñja utthitaḥ | devarāja indrasya vajra-garjanā vyāptā iva pratīyate | sa śabdas tatra sarvāsu dikṣu channaḥ ||
قال سنجيا: نهض هناك دويٌّ عظيم، وانتشر في كل الجهات—يُقشعرّ له البدن وهو بالغ الرهبة. كأنه رعدُ فَجْرَةِ فَجْرَةِ إندرا (الفَجْرَة/الفَجْرَة: الفَجْرَة هنا هي الفَجْرَة/الفَجْرَة المقصود بها الفَجْرَة: الفَجْرَة)؛ بل كأن رعدَ فَجْرَةِ إندرا، صاعقةَ الفَجْرَة (الفَجْرَة: vajra)، قد انفجر وملأ السماء. ذلك الزئير غطّى ساحة القتال كلها، وأطبق على الآفاق بصدى مخيف.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how war’s violence can feel cosmic and overwhelming: human conflict, when it reaches its peak, is portrayed through divine imagery (Indra’s thunder) to convey the moral gravity and the dread that accompanies adharma-driven destruction.
Sañjaya describes a sudden, immense, terrifying roar that spreads in all directions on the battlefield, likening it to the thunder of Indra’s vajra—an auditory omen intensifying the sense of impending catastrophe.