Shloka 40
Droṇa-parva Adhyāya 155 — Ghaṭotkaca-nidhana-śoka and Karṇa-śakti-vyaya
Kṛṣṇa’s strategic reassurance
Devanagari script
हतो राजेति राजेन्द्र मुदितानां समन््ततः । बाणशब्दरवश्षोग्र: शुश्रुवे तत्र मारिष,आदरणीय राजेन्द्र! उस समय प्रसन्न हुए पांचाल सैनिकोंने “राजा दुर्योधन मारा गया' ऐसा कहकर चारों ओर अत्यन्त महान् कोलाहल मचाया। वहाँ बाणोंका भयंकर शब्द भी सुनायी दे रहा था
Translation
قال سنجيا: «قُتل الملك!»—أيها الملك الأعظم—هكذا دوّى فرحُ المبتهجين من كل جانب. وهناك أيضًا سُمِع، أيها السيد الجليل، صليلُ السهام وضجيجٌ عاصفٌ شديد.
Word by Word
हतःslain
हतः:
Karma
TypeVerb
Rootहन् (धातु) → हत (कृदन्त)
Formpast participle (kta), passive sense, masculine, nominative, singular
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
Formmasculine, nominative, singular
इतिthus (quoting)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
TypeNoun
Rootराजेन्द्र
Formmasculine, vocative, singular
मुदितानाम्of the delighted (ones)
मुदितानाम्:
TypeAdjective
Rootमुदित (कृदन्त/विशेषण)
Formpast participle (kta), masculine/neuter (context-dependent), genitive, plural
समन्ततःon all sides
समन्ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः
बाणarrow
बाण:
TypeNoun
Rootबाण
Formmasculine, stem (in compound), singular
शब्दsound
शब्द:
TypeNoun
Rootशब्द
Formmasculine, stem (in compound), singular
रवःroar/noise
रवः:
Karta
TypeNoun
Rootरव
Formmasculine, nominative, singular
उग्रःterrible, fierce
उग्रः:
TypeAdjective
Rootउग्र
Formmasculine, nominative, singular
शुश्रुवेwas heard
शुश्रुवे:
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formliṭ (perfect), 3rd, singular, ātmanepada
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
मारिषO venerable one / sir
मारिष:
TypeNoun
Rootमारिष
Formmasculine, vocative, singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes