Previous Verse
Next Verse

Mahabharata 7.149.54Drona Parva, Adhyaya 149, Shloka 54

अलंबलवधः (Alaṃbala-vadhaḥ) / The Slaying of Alaṃbala and the Advance toward Karṇa

तयोरनवरयो राजन्‌ सारथ्यं दारुकस्य च । महाराज! उन दोनोंका वह संग्राम देखकर सबके चित्तमें मोह छा गया। राजन! सभी दर्शकके समान उन दोनों नरश्रेष्ठ वीरोंके उस अतिमानव युद्धको और दारुकके सारथ्य कर्मको देखने लगे। हाथी, घोड़े, रथ और मनुष्योंसे युक्त वह चतुरंगिणी सेना भी युद्धसे उपरत हो गयी थी ।।

sañjaya uvāca | tayor anavarayo rājan sārathyaṃ dārukasya ca | tayor yuddhaṃ mahārāja dṛṣṭvā sarveṣu cetasu mohaḥ samajāyata | sarve darśakavat te tu tayor naraśreṣṭhayor yuddham atimānuṣam | dārukasya ca sārathyakarma paśyantaḥ samupāviśan | hastyaśvarathapattibhir yuktā catur-aṅgiṇī camūr api yuddhād uparatābhavat || gatapratyāgatāvṛttair maṇḍalaiḥ saṃnivartanaiḥ | dārukasya rathasthasya rathacaryā-viśeṣataḥ | ākāśasthā devagandharvadānavāś ca vismitāḥ | karṇasātyakiyuddhaṃ draṣṭuṃ susamāhitā babhūvuḥ | ubhau balavatau vīrau raṇabhūmau parasparaṃ spardhamānau svasvamitrasya kṛte parākramaṃ pradarśayām āsa tu ||

قال سانجيا: «يا ملك، إن تبادل الضربات بين هذين الاثنين بلا انقطاع—ومعه براعة داروكا في قيادة العربة—ألقى الحيرة على كل قلب. ولما رأى الناس ذلك القتال، أيها الملك العظيم، ثبتت أبصارهم كأنها مسحورة على مبارزةٍ فوق بشرية بين خيرِ رجلين، وعلى إحكام داروكا للزمام. حتى الجيش ذو الأقسام الأربعة—الفيلة والخيول والعربات والمشاة—سكن وصمت وكفّ عن القتال. وبتنوع حركات العربة من تقدّمٍ وتراجع، والتفافاتٍ ودوراناتٍ ومناوراتٍ دائرية، وانعطافاتٍ مفاجئة، أدهش داروكا—وهو قائم على العربة—حتى الآلهة والغاندرفا والدانافا الذين كانوا يرقبون من السماء. فاشتدّ انتباههم ليشهدوا نزال كارنا وساتياكي. وكان البطلان القويان، يتنافسان في ساحة الوغى، يُظهران بأسهما نصرةً لحلفائهما كلٌّ لجهته.»

तयोःof those two
तयोः:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
Formcommon, genitive, dual
अनवरयोःof the two unsurpassed (heroes)
अनवरयोः:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअनवर
Formmasculine, genitive, dual
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
Formmasculine, vocative, singular
सारथ्यम्charioteering, driving
सारथ्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसारथ्य
Formneuter, accusative, singular
दारुकस्यof Dāruka
दारुकस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootदारुक
Formmasculine, genitive, singular
and
:
TypeIndeclinable
Root

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by address rājan/mahārāja)
D
Dāruka
K
Karṇa
S
Sātyaki
D
Devas
G
Gandharvas
D
Dānavas
C
Catur-aṅgiṇī senā (fourfold army)
R
Ratha (chariot)
H
Hastin (elephants)
A
Aśva (horses)
P
Patti/Padāti (infantry)

Educational Q&A

The passage highlights how extraordinary skill and valor can overwhelm even a battlefield, drawing all minds into moha (stunned fascination). Ethically, it underscores the warrior ideal of displaying parākrama not for private gain but for one’s mitra—loyalty and duty to allies—while also warning that spectacle can momentarily suspend discernment and action.

Sañjaya describes a climactic duel between Karṇa and Sātyaki. Daruka’s exceptional chariot-driving—advances, retreats, circles, and reversals—astonishes even celestial beings. The fighting pauses as soldiers and spectators alike stop to watch the superhuman contest.

AI

Ask anything about this verse

Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.

A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.

Read Mahabharata in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App