Shloka 92
अध्याय १४८ — कर्णप्रभावः, धृष्टद्युम्नस्य विरथता, तथा घटोत्कच-आह्वानम्
Chapter 148: Karṇa’s Pressure, Dhṛṣṭadyumna Unhorsed, and the Summoning of Ghaṭotkaca
मुक्तकेशा विकवचा: क्षरन्त: क्षतजं क्षतै: । प्रापलायन्त संत्रस्तास्त्यक्त्वा रणशिरो जना:,लोगोंके बाल खुले हुए थे, कवच कटकर गिर गये थे और वे अत्यन्त भयभीत हो युद्धका मुहाना छोड़कर अपने घावोंसे रक्तकी धारा बहाते हुए जान बचानेके लिये भाग रहे थे
muktakeśā vikavacāḥ kṣarantaḥ kṣatajaṃ kṣataiḥ | prāpalāyanta saṃtrastās tyaktvā raṇaśiro janāḥ ||
قال سنجيا: وقد انحلّت شعورهم وتمزقت دروعهم وسقطت عنهم، ترك الرجال—وقد استولى عليهم الرعب—مقدمة القتال وفرّوا طلبًا للنجاة، والدم يسيل من جراحهم سيلًا. يكشف هذا المشهد الثمن الأخلاقي للحرب: حين يغلب الخوفُ العزمَ، يُردّ حتى المتكبر إلى مجرد غريزة البقاء، وتغدو ساحة القتال شهادةً على الألم لا على المجد.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical and psychological reality of war: courage and duty can collapse under terror, revealing the immense human suffering that accompanies violence and the fragility of martial pride.
Sañjaya describes combatants in disarray—hair loose, armor lost, bleeding from wounds—who abandon the battle-front and flee in panic to save their lives.