Previous Verse
Next Verse

Shloka 53

अध्याय १४८ — कर्णप्रभावः, धृष्टद्युम्नस्य विरथता, तथा घटोत्कच-आह्वानम्

Chapter 148: Karṇa’s Pressure, Dhṛṣṭadyumna Unhorsed, and the Summoning of Ghaṭotkaca

प्रादुश्षक्रे महाराज त्रासयन्‌ सर्वभारतान्‌ । नरेश्वर! तदनन्तर महाबाहु अर्जुनने कुपित हो कौरव-सेनाके समस्त सैनिकोंको भयभीत करते हुए दुर्धर्ष इन्द्रास्त्रको प्रकट किया,द्रौर्णि पज्चाशताविध्यद्‌ वृषसेन त्रिभि: शरै: । कृपायमाण: कौन्तेय: कृपं॑ नवभिरार्दयत्‌ उन्होंने अश्वत्थामाकों पचास और वृषसेनको तीन बाणोंसे बींध डाला। कृपाचार्यको कृपापूर्वक केवल नौ बाण मारे

sañjaya uvāca |

prāduścakre mahārāja trāsayan sarvabhāratān |

nareśvara tad-anantaraṃ mahābāhur arjunaḥ kupitaḥ kaurava-senāyāḥ samastān sainikān bhayabhītān kurvan durdharṣam indrāstram prāduścakāra |

drauṇiṃ pañcāśatā vidhyad vṛṣasenaṃ tribhiḥ śaraiḥ |

kṛpāyamāṇaḥ kaunteyaḥ kṛpaṃ navabhir ārdayat ||

قال سانجيا: أيها الملك! ثم إن أرجونا، عظيم الساعدين وقد اشتعل غضبًا، أظهر سلاح إندرا الذي لا يُقاوَم، فأرعب به جيش الكورافا كله وأفزع محاربي بهاراتا جميعًا. فطعن ابن درونا (أشڤاتثامان) بخمسين سهمًا، وڤريشاسينا بثلاثة. غير أنه تجاه كريبا أبدى ضبط النفس والرحمة؛ إذ لم يُصِبه ابن كونتي إلا بتسعة سهام، إكرامًا لمقام خصمٍ جليل.

प्रादुःmanifestly, forth
प्रादुः:
TypeIndeclinable
Rootप्रादुस्
चक्रेmade, produced
चक्रे:
TypeVerb
Rootकृ
FormPerfect (Liṭ), 3, Singular, Parasmaipada
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular
त्रासयन्frightening
त्रासयन्:
Karta
TypeVerb
Rootत्रस् (caus. त्रासय)
FormŚatṛ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
सर्वall
सर्व:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Accusative, Plural
भारतthe Bharatas
भारत:
Karma
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Accusative, Plural
द्रौणिःDrauni (Aśvatthāman)
द्रौणिः:
Karta
TypeNoun
Rootद्रौणि
FormMasculine, Nominative, Singular
पञ्चाशताwith fifty
पञ्चाशता:
Karana
TypeNoun
Rootपञ्चाशत्
FormFeminine, Instrumental, Singular
अविध्यत्pierced, struck
अविध्यत्:
TypeVerb
Rootव्यध्
FormImperfect (Laṅ), 3, Singular, Parasmaipada
वृषसेनम्Vṛṣasena
वृषसेनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवृषसेन
FormMasculine, Accusative, Singular
त्रिभिःwith three
त्रिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootत्रि
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
शरैःarrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Instrumental, Plural
कृपायमाणःshowing pity, being compassionate
कृपायमाणः:
Karta
TypeVerb
Rootकृपाय (denom. from कृपा)
FormŚānaC (present middle participle), Masculine, Nominative, Singular
कौन्तेयःthe son of Kuntī (Arjuna)
कौन्तेयः:
Karta
TypeNoun
Rootकौन्तेय
FormMasculine, Nominative, Singular
कृपम्Kṛpa
कृपम्:
Karma
TypeNoun
Rootकृप
FormMasculine, Accusative, Singular
नवभिःwith nine
नवभिः:
Karana
TypeNoun
Rootनव
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
आर्दयत्pained, afflicted, struck hard
आर्दयत्:
TypeVerb
Rootअर्द्
FormImperfect (Laṅ), 3, Singular, Parasmaipada

संजय उवाच

संजय (Sañjaya)
महाराज/नरेश्वर (the King—Dhṛtarāṣṭra as listener)
अर्जुन (Arjuna/Kaunteya)
कौरव-सेना (Kaurava army)
इन्द्रास्त्र (Indrāstra)
द्रौणि/अश्वत्थामन् (Droṇa’s son Aśvatthāman)
वृषसेन (Vṛṣasena)
कृप/कृपाचार्य (Kṛpa)

Educational Q&A

Even in a just battle, power should be governed by discernment: Arjuna unleashes a fearsome divine weapon against grave threats, yet moderates his violence toward a venerable elder (Kṛpa), illustrating restraint and respect within kṣatriya-dharma.

Sañjaya reports that Arjuna, enraged, manifests the Indra-weapon and terrifies the Kaurava ranks. He wounds Aśvatthāman heavily (fifty arrows), strikes Vṛṣasena (three arrows), and then, showing compassion, hits Kṛpa with only nine arrows rather than overwhelming him.