Shloka 12
Adhyāya 140: Rātriyuddhe Droṇa-prāpti-prayatnaḥ
Night engagement and the attempt to reach Droṇa
ते शूरा हतभूयिष्ठा हताश्चरथवारणा: । उत्सृज्य भीमकर्णो च सर्वतो व्यद्रवन् दिश:,वे शूरवीर सैनिक जिनमें बहुत-से लोग मारे गये थे तथा जिनके हाथी, घोड़े और रथ नष्ट हो चुके थे, भीमसेन और कर्णको छोड़कर सम्पूर्ण दिशाओंमें भाग गये
te śūrā hatabhūyiṣṭhā hatāś ca rathavāraṇāḥ | utsṛjya bhīmakarṇau ca sarvato vyadravan diśaḥ ||
قال سنجيا: أولئك المحاربون—وقد قُتل أكثرهم، وتهدّمت عرباتهم وفيلتهم، وانكسرت آمالهم—فرّوا في كل اتجاه، حتى تركوا بهيما وكرْنا وسط الهزيمة. ويُبرز البيت أنَّه حين تنهار دعائم الحرب (القادة، والدوابّ والآلات، والمعنويات) تغلبُ الرهبةُ الولاءَ والانضباط، ويغدو الميدان امتحانًا للثبات لا لمحض القوة.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the fragility of courage when collective morale and material supports collapse: in war, ethical steadiness and disciplined loyalty are tested, and many abandon comrades when fear overwhelms duty.
Sañjaya reports a battlefield rout: many warriors, largely decimated and with their chariots and elephants destroyed, flee in all directions, leaving behind even prominent fighters Bhīma and Karṇa.