Shloka 49
Śalya–Bhīma Gadāyuddham (मद्रराज-भीमसेन गदायुद्धम्)
लक्ष्मण: क्षत्रदेवेन विमर्दमकरोद् भृशम् | यथा विष्णु: पुरा राजन् हिरण्याक्षेण संयुगे,राजन! जैसे पूर्वकालमें भगवान् विष्णु हिरण्याक्षके साथ युद्ध करते थे, उसी प्रकार उस रफणक्षेत्रमें लक्ष्मण क्षत्रदेवके साथ भारी संग्राम कर रहा था
sañjaya uvāca | lakṣmaṇaḥ kṣatradevena vimardam akarod bhṛśam | yathā viṣṇuḥ purā rājan hiraṇyākṣeṇa saṃyuge ||
قال سنجيا: قاتل لاكشمانا قتالًا ضاريًا كشترديفا. أيها الملك، كما حارب الإله فيشنو قديمًا هيرانياكشا، كذلك خاض لاكشمانا على ذلك الميدان صدامًا عظيمًا—صورة تُراد لإظهار بسالة طاغية وشدة الحرب المرعبة.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses a divine-historical comparison to highlight the scale of human conflict: warriors may display extraordinary courage, yet war remains a crushing ordeal. Ethically, it underscores how epic narration frames battlefield prowess within larger models of righteous strength and cosmic exemplars.
Sanjaya reports to King Dhritarashtra that Lakshmana is locked in an intense, close-quarters battle with Kshatradeva. To convey the ferocity, he likens it to Vishnu’s famed combat with the asura Hiranyaksha.