Shloka 46
रात्रौ युद्धप्रवृत्तिः — Night Battle Begins; Duryodhana’s Protective Orders for Droṇa
Droṇa-parva 139
यच्च षण्ढतिलादीनि परुषाणि तवात्मजै: । श्रावितास्ते महात्मान: पाण्डवा: कोपयिष्णुनि:,आपके पुत्रोंने जो पाण्डवोंको कुपित करनेके लिये षण्ढतिल (सारहीन तिल या नपुंसक) आदि कठोर बातें उन महामनस्वी पाण्डवोंको सुनायी थीं, उसके कारण पाण्षुपुत्र भीमसेनके हृदयमें तेरह वर्षोतक जो क्रोधाग्नि धधकती रही है उसीको निकालते हुए भीमसेन आपके पुत्रोंका अन्त कर रहे हैं
sañjaya uvāca |
yac ca ṣaṇḍhatilādīni paruṣāṇi tavātmajaiḥ |
śrāvitās te mahātmānaḥ pāṇḍavāḥ kopayiṣṇubhiḥ ||
قال سانجيا: «وتلك السِّباب القاسية—كأن يُنعتوا بـ‘ṣaṇḍhatila’ وما شابه—قد تفوّه بها أبناؤك بقصد الاستفزاز. لقد أُسمِعت تلك الكلمات للباندڤا ذوي النفوس العظيمة؛ وها هو بهيماسينا اليوم، مُطلقًا نار الغضب التي ظلت كامنة في قلبه ثلاث عشرة سنة، يُساقط أبناءك إلى نهايتهم.»
संजय उवाच
Educational Q&A
Cruel speech meant to humiliate and provoke can accumulate long-term consequences; the verse frames Bhīma’s violent retribution as the delayed eruption of anger kindled by sustained insult, highlighting the ethical danger of harmful words and intentional provocation.
Sañjaya reminds Dhṛtarāṣṭra that the Pāṇḍavas were earlier subjected to harsh taunts by the Kauravas. He explains that Bhīma is now destroying Dhṛtarāṣṭra’s sons as an outpouring of the anger that has been burning since those humiliations, intensified over the long period of exile.