Shloka 10
कर्ण-पाण्डव-संमर्दः — Karṇa and Arjuna’s Intensified Engagement
Devanagari script
क्रोधरक्तेक्षणौ तीव्रौ नि:श्वसन्ताविवोरगौ । शूरावन्योन्यमासाद्य ततक्षतुररिंदमौ,उन दोनोंकी आँखें लाल हो गयी थीं। दोनों ही फुफकारते हुए सर्पोके समान लंबी साँस खींच रहे थे। दोनों ही शत्रुदमन वीर उग्र हो परस्पर भिड़कर एक-दूसरेको बाणोंद्वारा क्षत- विक्षत करने लगे
Translation
احمرّت أعينهما من الغضب واشتدّت حدّتهما، كأنهما حيّتان تنفثان زفيرًا لاهثًا. والتقى البطلان القاهران للأعداء وجهًا لوجه، فاشتجرا وتبادلا الطعن بالسهام حتى جُرح كلٌّ منهما جراحًا بالغة.
Word by Word
क्रोध-रक्त-ईक्षणौhaving eyes reddened by anger
क्रोध-रक्त-ईक्षणौ:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रोध + रक्त + ईक्षण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
तीव्रौfierce, intense
तीव्रौ:
Karta
TypeAdjective
Rootतीव्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
नि:श्वसन्तौbreathing hard, hissing
नि:श्वसन्तौ:
Karta
TypeVerb
Rootनि-श्वस् (धातु)
FormMasculine, Nominative, Dual, शतृ (present active participle)
इवlike, as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
उरगौtwo serpents
उरगौ:
Karta
TypeNoun
Rootउरग (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
शूरौtwo heroes
शूरौ:
Karta
TypeNoun
Rootशूर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
अन्योन्यम्each other, mutually
अन्योन्यम्:
Karma
TypeIndeclinable
Rootअन्योन्य (प्रातिपदिक; अव्ययीभाव-प्रयोगवत्)
आसाद्यhaving approached/encountered
आसाद्य:
TypeVerb
Rootआ-√सद् (धातु)
Formल्यप् (absolutive/gerund)
ततक्षतुःthey struck/hew(ed) (at each other)
ततक्षतुः:
TypeVerb
Root√तक्ष् (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Dual, Parasmaipada
अरिंदमौtwo enemy-subduers
अरिंदमौ:
Karta
TypeNoun
Rootअरिंदम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes