Shloka 41
द्रोणपर्व — अध्याय 128: दुर्योधनस्य परसेनाप्रवेशः
Duryodhana’s Incursion and the Tumult of Battle
(मम प्रियहितार्थ च शक्रलोकादिहागत: । वृद्धोपसेवी धृतिमान् कृतज्ञ: सत्यसड्रर: ।। प्रविष्टो महतीं सेनामपर्यन्तां धनंजय: । प्रविष्टे च चमूं घोरामर्जुने शत्रुनाशने ।। प्रेषित: सात्वतो वीर: फाल्गुनस्य पदानुग: । तस्याभिगमनं जाने भीम नावर्तन॑ पुनः ।।) “अर्जुन मेरे प्रिय और हितके लिये इन्द्रलोकसे यहाँ आया है। वह वृद्धजनोंका सेवक, धैर्यवान, कृतज्ञ तथा सत्यप्रतिज्ञ है। वह धनंजय शत्रुओंकी विशाल एवं अपार सेनामें घुसा है। शत्रुनाशन अर्जुनके उस भयंकर सेनामें प्रवेश करनेपर मैंने सात्वतवीर सात्यकिको उसके चरणोंका अनुगामी बनाकर भेजा है। भीमसेन! सात्यकिके भी मुझे जानेका ही पता है, लौटनेका नहीं। तदिदं मम भद्रें ते शोकस्थानमरिंदम । अर्जुनार्थे महाबाहो सात्वतस्य च कारणात्,“शत्रुदमन महाबाहु भीम! तुम्हारा कल्याण हो। यही मेरे शोकका कारण है। अर्जुन और सात्यकिके लिये ही मैं दुःखी हो रहा हूँ। जैसे बारंबार घी डालनेसे आग प्रज्वलित हो उठती है, उसी प्रकार मेरी शोकाग्नि बढ़ती जाती है। मैं अर्जुनका कोई चिह्न नहीं देखता, इसीसे मुझपर मोह छा रहा है
mama priyahitārthaṃ ca śakralokād ihāgataḥ | vṛddhopasevī dhṛtimān kṛtajñaḥ satyasaṅgaraḥ || praviṣṭo mahatīṃ senām aparyantāṃ dhanaṃjayaḥ | praviṣṭe ca camūṃ ghorām arjune śatrunāśane || preṣitaḥ sātvato vīraḥ phālgunasya padānugaḥ | tasyābhigamanaṃ jāne bhīma nāvartanaṃ punaḥ ||
قال سنجيا: «من أجل سلامة من هو عزيز عليّ، جاء أرجونا إلى هنا من عالم إندرا. إنه خادمٌ للأكابر، ثابتُ الجَنان، عارفٌ بالجميل، لا يحيد عن عهده الصادق. ذلك دهننجايا قد اندفع إلى جيش العدو العظيم الذي لا حدّ له. ولما دخل أرجونا، مُهلك الأعداء، ذلك الصفّ الرهيب، أرسلتُ البطل الساتفتي ساتياكي ليتبع خطى فالغونا. أما ذهاب ساتياكي فأنا أعلمه، يا بهيما—وأما عودته فلا.»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights warrior-ethics grounded in character: honoring elders, steadfast courage, gratitude, and fidelity to one’s pledged purpose. It also underscores loyal companionship in dharmic struggle—Sātyaki follows Arjuna not for gain but out of duty and devotion, accepting the risk that return is uncertain.
Sañjaya reports that Arjuna has entered deep into the enemy’s immense formation. Seeing the danger, he has dispatched the Vṛṣṇi hero Sātyaki to follow Arjuna closely. Sañjaya knows Sātyaki has gone in, but he has no assurance of his coming back, indicating the extreme peril of the mission.