Shloka 71
दुर्योधन-कर्ण-संवादः
Duryodhana–Karna Dialogue on Vyūha-bheda and Daiva
समरे शरसंवीता भारद्वाजेन मारिष | चेकितानके सारथिके मारे जानेपर वे घोड़े उनका रथ लेकर भाग चले। आर्य! द्रोणाचार्यने समरांगणमें उनके शरीरोंको बाणोंसे भर दिया था || ७० ई ।। चेकितानरथं दृष्टवा हताश्च॑ं हतसारथिम्,जिसके घोड़े और सारथि मार दिये गये थे, चेकितानके उस रथको देखकर तथा रणक्षेत्रमें एकत्र हुए चेदि, पांचाल तथा सूंजय वीरोंपर दृष्टिपात करके द्रोणाचार्यने उन सबको चारों ओर भगा दिया। आर्य! उस समय उनकी बड़ी शोभा हो रही थी
cekitānarathaṃ dṛṣṭvā hatāśvān hatasārathim | cedi-pāñcāla-sṛñjayān saṃgatān raṇamūrdhani || dṛṣṭvā tān sarvato droṇaḥ prādrāvayat mahāraṇe | śarair āpūrya gātrāṇi bhāradvājo mahāyaśāḥ ||
قال سنجيا: ولمّا رأى درونا—الابن الجليل لبهاردفاجا—عربة تشيكيتانا وقد قُتلت خيولها وسائقها، وألقى بصره على أبطال الشِّيدي والبانتشالا والسِرِنْجَيا المجتمعين في ساحة القتال، دفعهم إلى التراجع من كل جانب في ذلك النزال العظيم، حتى ملأ أجسادهم بالسهام. ويكشف هذا المشهد أخلاق حرب الكشاتريا القاتمة: فالإتقان والعزم قد يطردان حتى الجموع الشجاعة، غير أن النصر يُشترى بجراحٍ لا تنقطع وبالخوف.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the harsh reality of kṣatriya-dharma in war: tactical superiority and unwavering resolve can break an opposing force’s morale, but such success is inseparable from suffering inflicted on bodies and minds.
Cekitāna’s chariot is seen disabled—its horses and charioteer killed. Droṇa then surveys the assembled Cedi, Pāñcāla, and Sṛñjaya warriors and, by showering them with arrows, drives them to flee in all directions.