Shloka 37
धर्मराजस्य चिन्ता, भीमसेनप्रेषणम्, द्रोणानीकप्रवेशप्रयत्नः
Yudhiṣṭhira’s Anxiety and the Dispatch of Bhīma; Attempted Breakthrough into Droṇa’s Formation
दिवाकरे5थ रजसा सर्वतः संवृते भृशम् । शरार्ताश्न रणे योधा: शेकु: कृष्णौ न वीक्षितुम्,उस समय सब ओर इतनी धूल उड़ रही थी कि सूर्यदेव छिप गये। उस रफक्षेत्रमें बाणोंसे पीड़ित हुए सैनिक श्रीकृष्ण और अर्जुनकी ओर आँख उठाकर देख भी नहीं सकते थे
divākare 'tha rajasā sarvataḥ saṃvṛte bhṛśam | śarārtāś ca raṇe yodhāḥ śekuḥ kṛṣṇau na vīkṣitum ||
قال سنجيا: ثم إن الغبار علا من كل جانب حتى حجب الشمس حجبًا شديدًا، فكان المحاربون في ساحة القتال—وقد خُرقوا بالسهام وعُذّبوا بألمها—لا يقدرون حتى على رفع أبصارهم لينظروا نحو كṛṣṇa وأرجونا. إن هذا المشهد يصوّر كيف تطغى وحشية الحرب على قوة الإنسان وإدراكه، فتردّ المقاتلين إلى خوفٍ وعجزٍ أمام عربة من يثبتون غير متزعزعين وسط الفوضى.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the crushing power of war: dust blots out even the sun, and arrow-wounded warriors lose the capacity to look steadily at the central figures of the battle. Ethically, it highlights human fragility amid violence and the contrast between ordinary combatants’ shaken condition and the exceptional steadiness associated with Kṛṣṇa and Arjuna.
Sañjaya describes a moment in the Drona Parva battle when thick dust rises everywhere, obscuring the sun. In that confusion, warriors suffering from arrow-wounds are so overwhelmed that they cannot even look toward Kṛṣṇa and Arjuna on their chariot.