Shloka 68
Kṛṣṇa-vīrya-kathana
Dhṛtarāṣṭra’s appraisal of Vāsudeva’s deeds
पश्यामस्त्रिषु लोकेषु न त॑ संस्थास्नुचारिषु । जातं चापि जनिष्यन्तं द्वितीयं चापि साम्प्रतम्,स्थावर-जंगमरूप तीनों लोकोंमें एकमात्र उशीनरपौत्र शैब्यको छोड़कर दूसरे किसी ऐसे राजाको न तो हम इस समय उत्पन्न हुआ देखते हैं और न भविष्यमें किसीके उत्पन्न होनेका लक्षण ही देख पाते हैं, जो इस महान् भारको वहन करनेवाला हो। इस मर्त्यलोकके निवासी मनुष्य उनकी गतिको नहीं पा सकेंगे
paśyāmas triṣu lokeṣu na taṁ saṁsthāsnucāriṣu | jātaṁ cāpi janiṣyantaṁ dvitīyaṁ cāpi sāmpratam ||
قال فايشَمبايانا: «في العوالم الثلاثة، بين كل ما يدبّ وما يثبت، لا نرى—لا فيمن وُلدوا، ولا فيمن سيولدون، ولا حتى في الحاضر—ثانياً يساويه، قادراً على حمل هذا العبء العظيم. إن البشر الساكنين في العالم الفاني لن يقدروا على سبر مسار خطاه.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the rarity of a truly burden-bearing leader: someone whose capacity, responsibility, and destiny exceed ordinary human measure. It cautions against judging such a figure by common standards, suggesting that ethical and historical burdens can demand extraordinary strength and vision.
Vaiśampāyana, as narrator, offers a sweeping appraisal of an exceptional person central to the unfolding war narrative, declaring that no equal exists across past, present, or future. He adds that ordinary mortals will be unable to comprehend that person’s full trajectory and significance.