Shloka 40
Kṛṣṇa-vīrya-kathana
Dhṛtarāṣṭra’s appraisal of Vāsudeva’s deeds
पज्चालेषूत्तमं वीरमुत्तमाभिजनप्रियम् । नित्यमुत्तमकर्माणमुत्तमौजसमाहवे,पांचालोंमें उत्तम, श्रेष्ठ कुल एवं ख्यातिके प्रेमी, सदा सत्कर्म करनेवाले, संग्राममें उत्तम आत्मबलका परिचय देनेवाले, अर्जुनके हितसाधनमें तत्पर, मेरा अनर्थ करनेके लिये उद्यत रहनेवाले, यमराज, कुबेर, सूर्य, इन्द्र और वरुणके समान तेजस्वी, विख्यात महारथी तथा भयंकर युद्धमें अपने प्राणोंको निछावर करके द्रोणाचार्यसे भिड़नेके लिये सदा तैयार रहनेवाले वीर धृष्टद्युम्नको किन शूरवीरोंने रोका?
vaiśampāyana uvāca | pāñcāleṣūttamaṃ vīram uttamābhijanapriyam | nityam uttamakarmāṇam uttamaujasaṃ āhave | arjunahitāsādhane tatparaṃ mama anarthāya udyataṃ yamarāja-kubera-sūrya-indra-varuṇasamaṃ tejasvinaṃ vikhyāta-mahārathaṃ tathā bhayānake yuddhe svaprāṇān nīchāvarīkṛtya droṇācāryeṇa bhiḍituṃ sadā sajjaṃ vīraṃ dhṛṣṭadyumnam | kaiḥ śūravīraiḥ sa roddhaḥ? ||
قال فايشَمبايانا: «مَن هم الأبطال الذين كفّوا دُهْرِشْتَديومْنا الشجاع—أشرفَ رجال البانچالا، المحبوبَ لدى ذوي الأنساب الرفيعة، المواظبَ على أعمال الدارما، المُظهِرَ في ساحة القتال قوةَ نفسٍ لا تُجارى؛ الساعيَ إلى خير أرجونا، ومع ذلك العازمَ على جلب الهلاك لي؛ المتلألئَ كياما وكوبيرا وسوريا وإندرا وفارونا؛ المشهورَ بوصفه مَهارَثيًّا؛ والذي كان دائم الاستعداد، ولو ببذل روحه، للاصطدام بدروṇاتشاريا في تلك الحرب المروِّعة؟»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames kṣatriya-dharma through Dhṛṣṭadyumna’s portrait: excellence in conduct and courage in battle, readiness to risk life for a chosen duty, and the moral tension of pursuing one side’s welfare while becoming another’s calamity—highlighting how the same resolve can appear righteous or ruinous depending on standpoint.
Vaiśampāyana describes Dhṛṣṭadyumna in exalted terms—his lineage, valor, radiance, and determination to confront Droṇa—and then poses a question: which warriors managed to restrain or check him on the battlefield.