Droṇa–Arjuna Yuddha; Trigarta-Āvaraṇa; Bhīmasena Gajānīka-bheda
Droṇa and Arjuna Engage; Trigarta Containment; Bhīma Breaks the Elephant Corps
अब्रवीच्च तदा राजन् भीष्म कुरुपितामहम्
sañjaya uvāca | abravīc ca tadā rājan bhīṣmaṁ kurupitāmaham, kathayāmāsa durdharṣo viniḥśvasya punaḥ punaḥ |
قال سنجيا: «يا أيها الملك، عندئذٍ خاطب دُريودهنَة بهيشما، جدَّ الكورو. وكان ذلك الأميرُ العصيُّ على القهر يطلق زفراتٍ عميقة مرارًا، ويروي كلَّ ما جرى كما وقع—إذ لم يطق مذلّة هزيمته في تلك المعركة العظمى. وبعد أن تقدّم إلى بهيشما بخشوعٍ وانحنى له، سرد الخبر كاملًا، ثم قال للشيخ الجليل: “يا مولاي، كما أن أعدائي يقاتلون متكئين على شري كريشنا، ابنِ فاسوديفا، كذلك أنا قد خضتُ هذه الحربَ المروّعة ضد الباندافا متكئًا عليك وحدك.”»
संजय उवाच
The passage highlights the ethical psychology of war: pride wounded by defeat seeks validation and support from authority. It contrasts reliance on righteous counsel and divine-aligned guidance (the Pāṇḍavas’ dependence on Kṛṣṇa) with reliance on mere power or seniority (Duryodhana’s dependence on Bhīṣma), implying that the quality of one’s refuge—dharma-aligned or ego-driven—shapes outcomes.
Sañjaya reports that Duryodhana, distressed and repeatedly sighing after a setback, goes to Bhīṣma, bows respectfully, and narrates the events. He then tells Bhīṣma that just as the Pāṇḍavas fight supported by Kṛṣṇa, he is waging the war relying on Bhīṣma alone.