Shloka 27
Adhyāya 92: Irāvanta-śoka, punaḥ-pravṛttiḥ saṅgrāmasya
Arjuna’s grief and the battle’s renewed intensity
इसी प्रकार महाबली भीमसेन क्रोधमें भरे हुए दूसरे कालके समान कौरव सैनिकोंका घोर संहार करने लगे ।। वध्यतां तत्र सैन्यानामन्योन्येन महारणे । प्रावर्तत नदी घोरा रुधिरौघप्रवाहिनी,उस महायुद्धमें परस्पर मारकाट करनेवाले सैनिकोंकी रक्तराशिको प्रवाहित करनेवाली एक भयंकर नदी बह चली
sañjaya uvāca | evaṃvidhaṃ mahābalī bhīmasenaḥ krodhabhṛtaḥ dvitīyaḥ kāla iva kaurava-sainyasya ghoraṃ saṃhāraṃ cakāra | vadhyatāṃ tatra sainyānām anyonyena mahāraṇe | prāvartata nadī ghorā rudhiraugha-pravāhinī ||
قال سنجيا: «وهكذا صار بهيماسينا، وهو عظيم البأس، ممتلئًا غضبًا كأنه موتٌ ثانٍ، وشرع يُنزل بالجيش الكاورفي دمارًا مروّعًا. وفي تلك المعركة العظمى، إذ كانت الجيوش تقتل بعضها بعضًا، خُيِّل أن نهرًا رهيبًا قد اندفع جريانُه—يحمل سيولًا من الدم.»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral peril of anger in war: when krodha dominates, a warrior can resemble Kāla—an impersonal force of destruction. It serves as a warning about how quickly ethical restraint collapses amid collective violence, even within the framework of kṣatriya-duty.
Sanjaya describes Bhima, enraged, devastating the Kaurava troops. The mutual slaughter becomes so intense that it is poetically depicted as a dreadful river flowing with torrents of blood across the battlefield.