Shloka 4
संजय कहते हैं--भरतश्रेष्ठ! प्रथम दिनके युद्धमें जब पाण्डव-सेना पीछे हटा दी गयी, भीष्मजीका युद्धविषयक उत्साह बढ़ता ही गया और दुर्योधन हर्षातिरेकसे उललसित हो उठा, उस समय धर्मराज युधिष्ठिर अपने सभी भाइयों और सम्पूर्ण राजाओंके साथ तुरंत भगवान् श्रीकृष्णके पास गये और अत्यन्त शोकसे संतप्त हो भीष्मका पराक्रम देखकर अपनी पराजयके लिये चिन्ता करते हुए भगवान् श्रीकृष्णसे इस प्रकार बोले--- || १-- ३ ।। कृष्ण पश्य महेष्वासं भीष्मं भीमपराक्रमम् । शरैर्दहन्तं सैन्यं मे ग्रीष्मे कक्षमिवानलम्,“श्रीकृष्ण! देखिये, महान् धनुर्धर और भयंकर पराक्रमी भीष्म अपने बाणोंद्वारा मेरी सेनाको उसी प्रकार दग्ध कर रहे हैं, जैसे ग्रीष्म-ऋतुमें लगी हुई आग घास-फूसको जलाकर भस्म कर डालती है
sañjaya uvāca | bharataśreṣṭha prathamadine yuddhe yadā pāṇḍavasenā parāṅmukhī kṛtā, tadā bhīṣmasya yuddhaviṣayaka utsāhaḥ prāvardhata, duryodhanaś ca harṣātirekeṇollalitaḥ | atha dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ sarvair bhrātṛbhiḥ sarvaiś ca rājabhiḥ sārdhaṃ tvaritaṃ bhagavantaṃ śrīkṛṣṇaṃ samupāgamat | sa śokasantaptaḥ bhīṣmasya parākramaṃ dṛṣṭvā svaparājayacintayā bhagavantaṃ śrīkṛṣṇaṃ pratyuvāca— | kṛṣṇa paśya maheṣvāsaṃ bhīṣmaṃ bhīmaparākramam | śarair dahantaṃ sainyaṃ me grīṣme kakṣam ivānalaḥ ||
قال سنجيا: «يا خيرَ آلِ بهاراتا، لمّا دُفِع جيشُ الباندافا إلى التراجع في اليوم الأول من القتال، ازداد بهيشما اشتعالًا للحرب، وطفح دوريودhana فرحًا وابتهاجًا. عندئذٍ أسرع دهرماراجا يودهيشتھيرا، ومعه جميع إخوته والملوك المجتمعون، إلى ربّنا كريشنا. وقد أنهكه الحزن، ورأى بأسَ بهيشما، وخشي الهزيمة القريبة، فقال لكريشنا: “يا كريشنا، انظر إلى بهيشما—ذلك الرامي العظيم، الرهيب البأس—إنه يحرق جيشي بسهامه كما تحرق نارُ القيظ عشبَ الأدغال اليابس.”»
संजय उवाच
Educational Q&A
Even the dharma-minded leader (Yudhishthira) experiences fear and grief when confronted with overwhelming force; the ethical response is not denial but seeking right counsel and steadiness through Krishna’s guidance—turning anxiety into disciplined action aligned with duty.
On the first day of the Kurukshetra war, the Pandava forces are pushed back by Bhishma’s devastating archery. Duryodhana rejoices, while Yudhishthira, distressed and worried about defeat, approaches Krishna and points to Bhishma’s onslaught, comparing it to a summer fire consuming dry grass.