Shloka 23
भीष्मपर्व — अध्याय 54: फल्गुन-प्रतिरोधः, सौबली-व्यूह-विध्वंसः, दुर्योधन-भीष्म-संवादः
स त्वं पश्य महाभाग योगेश्वर महारथम् । भीष्म॑ यः: शमयेत् संख्ये दावाग्निंजलदो यथा,“महाभाग योगेश्वर! आप ऐसे किसी महारथीको ढूँढ निकालिये, जो संग्रामभूमिमें भीष्मको उसी प्रकार शान्त कर दे, जैसे बादल दावानलको बुझा देता है
sa tvaṁ paśya mahābhāga yogeśvara mahāratham | bhīṣmaṁ yaḥ śamayet saṅkhye dāvāgniṁ jalado yathā ||
قال سنجيا: «فلذلك، يا ذا الحظ العظيم، يا ربّ اليوغا، انظر وتعرّف إلى ذلك المحارب العظيم على العربة، الذي يستطيع في ساحة القتال أن يُسكّن بهيشما، كما تُطفئ سحابةُ المطر حريقَ الغابة المستعر».
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical and strategic necessity of restraint in war: when a formidable force becomes unstoppable, leadership must seek a means to neutralize it with minimal chaos—symbolized by the cooling, quenching power of a rain-cloud over a forest fire.
Sanjaya, reporting the war situation, urges the addressed hero (called “Mahābhāga” and “Yogeśvara”) to identify a champion capable of subduing Bhishma in battle, comparing Bhishma’s destructive prowess to a wildfire and the needed counterforce to a rain-cloud.