Shloka 4
Bhīmasena’s Kalinga Engagement and the Approach of Bhīṣma (भीमसेन-कालिङ्ग-संग्रामः)
रथानीकं नरव्याप्रा: केचिदभ्यपतन् रथै: । अभज्यन्त युगैरेव युगानि भरतर्षभ,कुछ नरश्रेष्ठ वीर अपने रथोंद्वारा शत्रुपक्षकी रथ-सेनापर टूट पड़े। भरतश्रेष्ठ! कितने ही रथोंके जूए विपक्षी रथोंके जूओंसे ही टकराकर टूट गये
rathānīkaṃ naravyāprāḥ kecid abhyapatan rathaiḥ | abhajyanta yugair eva yugāni bharatarṣabha ||
قال سنجيا: إن بعض الأبطال، وقد انصرف همّهم إلى القتال، اندفعوا بعرباتهم اندفاعًا مباشرًا إلى تشكيل عربات العدو. يا ثورَ آلِ بهاراتا، لقد تحطمت أَكْثِرُ من نِيرٍ حين اصطدم نِيرٌ بنِير—صورةٌ لهيجان القتال المتلاحم، حيث تلتقي المهارةُ والشجاعةُ بميكانيكا الحرب القاسية غير المبالية.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the epic’s realism about war: courage and martial intent drive men forward, yet outcomes are also shaped by material force and collision—highlighting the grave cost and uncontrollable momentum of armed conflict.
Sañjaya describes a surge of warriors charging into the opposing chariot ranks; the fighting is so close that chariot-yokes collide and break, conveying the intensity and congestion of the battlefield.