Shloka 63
क्रोधाद् भवति सम्मोह: सम्मोहात् स्मृतिविशभ्रम: । स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात् प्रणश्यति,क्रोधसे अत्यन्त मूढभाव उत्पन्न हो जाता है, मूढभावसे स्मृतिमें भ्रम हो जाता है, स्मृतिमें भ्रम हो जानेसे बुद्धि अर्थात् ज्ञानशक्तिका नाश हो जाता है और बुद्धिका नाश हो जानेसे यह पुरुष अपनी स्थितिसे गिर जाता है
krodhād bhavati sammohaḥ, sammohāt smṛti-vibhramaḥ | smṛti-bhraṁśād buddhi-nāśo, buddhi-nāśāt praṇaśyati ||
من الغضب ينشأ الوهم والضلال؛ ومن الضلال يقع اضطراب الذاكرة. فإذا انهارت الذاكرة تلاشى التمييز؛ وإذا تلاشى التمييز سقط المرء—هالكًا، منحرفًا عن ثباته القويم ووجهته الأخلاقية.
अजुन उवाच
Educational Q&A
Anger triggers a chain reaction—delusion, confused memory, loss of discernment—ending in moral and practical ruin. The verse warns that inner passions can dismantle ethical clarity and right action.
In the Bhīṣma Parva context, Arjuna reflects on the catastrophic consequences of uncontrolled anger and confusion, framing a moral-psychological argument about how warriors and rulers can fall from dharma when inner faculties collapse.