Shloka 57
शध्वान: काकाश्च गृध्राश्च वृका गोमायुभि: सह | प्रणेदुर्भक्ष्यमासाद्य विकृताश्च मृगद्धिजा:,कुत्ते, कौए, गीध, भेड़िये तथा गीदड़ आदि विकराल पशु-पक्षी वहाँ अपना आहार पाकर हर्षनाद करने लगे
śaśvānāḥ kākaś ca gṛdhrāś ca vṛkā gomāyubhiḥ saha | praṇedur bhakṣyam āsādya vikṛtāś ca mṛgadvijāḥ ||
قال سنجيا: بناتُ آوى والغربانُ والنسورُ والذئابُ والضباع—ومعها سائرُ الوحوش والطيور الكالحة—لما أصابت طُعمتها أطلقت صرخاتٍ غليظة من الابتهاج. وغدا ميدانُ القتال، الموشّى بالصرعى، مأدبةً للقمّامين، نذيرًا صارخًا بالخراب الأخلاقي وبالآلام التي تُفلتها الحرب.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical cost of war: when humans abandon restraint and dharma, the battlefield turns into a place where death is normalized—so much so that scavengers rejoice. It functions as a moral warning that violence degrades the world and invites inauspiciousness.
Sañjaya describes ominous battlefield sights: scavenging animals and birds (jackals, crows, vultures, wolves, hyenas) find carrion and cry out loudly, suggesting heavy slaughter and foreboding consequences in the Kurukṣetra war.