युद्धसंग्रहः
Kurukṣetra Campaign in Summary
देवगन्धर्वा ऊचु: साधक: सर्वरधर्माणामसुराणां विनाशक: । त्वं स्रष्टा सृज्यमाधारं कारणं धर्मवेदवित् ।।
devagandharvā ūcuḥ—sādhakaḥ sarvadharmāṇām asurāṇāṁ vināśakaḥ | tvaṁ sraṣṭā sṛjyam ādhāraṁ kāraṇaṁ dharmavedavit || tvayā yat kriyate deva na jānīmo ’tra māyayā | kevalaṁ tvābhijānīmaḥ śaraṇaṁ parameśvaram || brahmādīnāṁ ca govinda sānnidhyaṁ śaraṇaṁ namaḥ || vaiśampāyana uvāca—iti stute ’mānuṣaiś ca pūjite devakīsute | śakrasadṛśapratīkāśo babhūva sa hi śailarāṭ ||
قالت الآلهةُ والغندرفا: «أنت مُتمِّمُ جميعِ الدَّرْمات، ومُهلِكُ الأسورا. أنت الخالق؛ أنت العالمُ المخلوق، وأنت سَنَدُه. أنت عِلّةُ كلِّ شيء، والعالِمُ بالدَّرْما وبالفيدا. أيها الربّ، ما تُنجزه بماياك لا نُحيط به هنا؛ إنما نعرفك أنت وحدك—الملجأَ الأسمى، والربَّ الأعلى. يا غوفيندا، أنت تمنح حتى براهما وسائرَ الآلهة القُربَ منك والمأوى. لك السجودُ والتحية.» قال فايشَمبايانا: «وهكذا، إذ كان ابنُ ديفاكي (كريشنا) يُمدَح ويُعبَد من تلك الكائنات غير البشرية—الآلهة والغندرفا—بدا ملكُ الجبال رايفاتاكا متلألئًا كأنه مسكنُ إندرا السماوي.»
वैशम्पायन उवाच
The passage teaches śaraṇāgati (taking refuge): even exalted celestial beings confess the limits of their understanding before the Lord’s māyā and affirm Kṛṣṇa as the creator, the created order, its support, and the ultimate knower of Dharma and the Vedas—hence the supreme refuge.
Devas and Gandharvas offer a hymn of praise to Kṛṣṇa (Devakī’s son). As they worship him, the narrator Vaiśampāyana describes the setting—Mount Raivataka—becoming radiant, appearing like Indra’s heavenly abode, highlighting the divine presence and its transformative splendor.