Shloka 13
Adhyāya 40: Brahmā on Mahān (The Great Principle) and the All-Pervading Puruṣa
एवं हि यो वेद गुहाशयं प्रभु परं पुराणं पुरुष विश्वरूपम् । हिरण्मयं बुद्धिमतां परां गतिं स बुद्धिमान बुद्धिमतीत्य तिषछठति,आदिसर्ममें सर्वसमर्थ स्वयम्भू विष्णु ही स्वयं अपनी इच्छासे प्रकट होते है। जो इस प्रकार बुद्धिरूपी गुहामें स्थित, विश्वरूप, पुराणपुरुष, हिरण्मय देव और ज्ञानियोंकी परम गतिरूप परम प्रभुको जानता है, वह बुद्धिमान् बुद्धिकी सीमाके पार पहुँच जाता है
evaṁ hi yo veda guhāśayaṁ prabhuṁ paraṁ purāṇaṁ puruṣaṁ viśvarūpam | hiraṇmayaṁ buddhimatāṁ parāṁ gatiṁ sa buddhimān buddhim atītya tiṣṭhati ||
قال فايُو: من عرف حقًّا الربّ الأسمى الساكن في “كهف” القلب الخفيّ—المتعالي، الأزليّ، البوروشا الكونيّ ذو الصورة الشاملة—المتألّق كالذهب (hiraṇmaya) وغاية الحكماء القصوى، صار حكيمًا حقًّا ووقف وراء حدود العقل المألوف. إنّ هذا التعليم يقدّم التحقّق الباطني على مجرّد الاستدلال: فبمعرفة الربّ المتجلّي بذاته، المكتفي بذاته في الداخل، يعبر المرء حدّ الحساب الذهني ويبلغ الخير الأعلى.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Real wisdom is not mere intellectual skill but direct recognition of the Supreme Lord as the inner indweller (guhāśaya). Knowing Him as the ancient Cosmic Person of universal form, the seeker transcends the limits of discursive intellect and becomes established in the highest state.
Vāyu is instructing the listener about the nature of the Supreme: self-manifest, radiant, and the ultimate goal of the wise. The verse functions as a doctrinal affirmation within the Ashvamedhika Parva’s broader post-war spiritual and ethical instruction, emphasizing inner realization and liberation.