Previous Verse

Shloka 166

तमोगुण-निरूपण

Analysis of Tamas and its Marks

तत्र तत्र नियम्यन्ते सर्वे ते तामसा गुणा: । मोह

tatra tatra niyamyante sarve te tāmasā guṇāḥ | mohaḥ, ajñānam, tyāgasyābhāvaḥ, karmāṇāṁ nirṇayaṁ na kartum aśakyatā, nidrā, garvaḥ, bhayam, lobhaḥ, svayaṁ śubha-karmasu doṣa-darśanam, smaraṇa-śakter abhāvaḥ, pariṇāmaṁ na cintayitum, nāstikatā, duścaritratā, nirviśeṣatā (śubha-aśubha-vivekābhāvaḥ), indriyāṇāṁ śaithilyam, hiṁsādi-nindya-doṣeṣu pravṛttiḥ, akāryaṁ kāryam iti ca ajñānaṁ jñānam iti ca manyanam, śatrutā, kārye manaḥ na lagnaṁ, aśraddhā, mūrkha-vicāraḥ, kuṭilatā, anavabodhaḥ, pāpa-karaṇam, ajñāna-ālasyādi-kāraṇāt dehasya gauravam, bhāva-bhakter abhāvaḥ, ajitendriyatā, nīca-karmasu anurāgaḥ—ete sarve durguṇāḥ tamo-guṇasya kāryāṇi proktāḥ | etebhyaḥ anyā api yā yā iha loke niṣiddhā matāḥ, tāḥ sarvāḥ tāmasya eva |

قال فايُو: «بشتى الوجوه تُكبح وتُعرَف جميعُ هذه الخصال المولودة من التَّمَس: الوهم والجهل؛ انعدام الزهد؛ العجز عن الحكم بما ينبغي فعله؛ النوم؛ الكِبر؛ الخوف؛ الطمع؛ التماس العيوب حتى في الأعمال الصالحة التي يقوم بها المرء؛ ذهاب الذاكرة؛ عدم اعتبار العواقب؛ إنكار الحقيقة العليا؛ سوء السلوك؛ فقدان التمييز بين الصواب والخطأ؛ فتور الحواس؛ الانخراط في رذائل مذمومة كالعنف؛ عدُّ ما لا ينبغي فعله مما ينبغي فعله، واتخاذ الجهل علمًا؛ العداوة؛ عدم الرغبة في أداء الواجب؛ انعدام الإيمان؛ التفكير الأحمق؛ المكر والالتواء؛ قلة الفهم؛ اقتراف الإثم؛ ثِقَل الجسد بسبب الجهل والكسل؛ غياب التعبّد القلبي (البهاكتي)؛ عدم ضبط الحواس؛ والتعلّق بالأعمال الدنيئة—كل ذلك مُعلَنٌ أنه من آثار الصفة التماسية. وكل ما عُدَّ في هذا العالم محرّمًا فهو كذلك تماسِيّ.»

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
तत्रthere (in various places/contexts)
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
नियम्यन्तेare restrained/checked
नियम्यन्ते:
Karta
TypeVerb
Rootनि-यम्
FormLat, Atmanepada, Karmani (passive), Prathama, Bahuvacana
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormPum, Prathama, Bahuvacana
तेthose
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormPum, Prathama, Bahuvacana
तामसाःtamasic (of darkness/ignorance)
तामसाः:
Karta
TypeAdjective
Rootतामस
FormPum, Prathama, Bahuvacana
गुणाःqualities
गुणाः:
Karta
TypeNoun
Rootगुण
FormPum, Prathama, Bahuvacana

वायुदेव उवाच

V
Vāyu (Vāyudeva)

Educational Q&A

The passage defines tamas through its observable ethical and psychological effects—delusion, inertia, lack of discernment, faithlessness, cruelty, and attachment to base actions—and implies that dharmic life requires recognizing and restraining these tendencies.

Vāyudeva is speaking as a teacher, enumerating the marks of tamas to guide the listener’s moral self-assessment and to distinguish forbidden, degrading impulses from conduct aligned with dharma.