Brahma-vidyā: Satya–Tapas and the Enumeration of Tattvas
Arjuna–Vāsudeva framed dialogue
वक्तुमर्हसि विप्रर्षे यथावदिह तत्त्वत: । त्वदन्य: कश्नन प्रश्नानेतान् वक्तुमिहाहति,कौन-कौन-से मार्ग कल्याण करनेवाले हैं? सर्वोत्तम सुख क्या है? और पाप किसे कहते हैं? श्रेष्ठ व्रबरका आचरण करनेवाले गुरुदेव! मेरे इन प्रश्नोंका आप यथार्थरूपसे उत्तर देनेमें समर्थ हैं। धर्मज्ञोंमें श्रेष्ठ विप्रषें! यह सब जाननेके लिये मेरे मनमें बड़ी उत्कण्ठा है। इस विषयमें इन प्रश्नोंका तत्त्वतः यथार्थ उत्तर देनेमें आपसे अतिरिक्त दूसरा कोई समर्थ नहीं है। अत: आप ही बतलाइये; क्योंकि संसारमें मोक्षधर्मोके तत्त्वके ज्ञानममें आप कुशल बताये गये हैं
śiṣya uvāca | vaktum arhasi viprarṣe yathāvad iha tattvataḥ | tvad anyaḥ kaścan praśnān etān vaktum iha arhati |
قال التلميذ: «يا أفضلَ رُؤاةِ البراهمة، يَنبغي لك أن تُبيّن هنا والآن بيانًا صحيحًا وفق الحقيقة. فليس غيرُك في هذا العالم أهلًا للإجابة عن هذه الأسئلة. فحدّثني—إذ إنني شديدُ الشوق إلى المعرفة—أيُّ السُّبُلِ تؤدّي إلى الخير الحق، وما السعادةُ العُظمى، وما الذي يُسمّى إثمًا. أيها المعلّم المُبجَّل، إنك قادرٌ على جوابٍ دقيق، لأنك مشهورٌ بالمهارة في أصول الدهارما المؤدّية إلى التحرّر.»
शिष्य उवाच
The verse establishes the disciple’s ethical and spiritual inquiry as legitimate and urgent, and it grounds authority in a qualified teacher: questions about welfare-bringing paths, highest happiness, and the nature of sin should be answered “yathāvat” (properly) and “tattvataḥ” (in accordance with truth), especially within the framework of mokṣa-dharma.
In a guru–śiṣya setting, the disciple respectfully addresses a Brahmin-sage, declaring that no one else is competent to answer these inquiries, and requests a truthful, precise exposition—signaling the start (or continuation) of a didactic discourse on liberation-oriented dharma.