Shloka 17
Pañcahotṛ-Vidhāna and the Dispute of the Five Vāyus (पञ्चहोतृविधानम् — पञ्चवायूनां श्रेष्ठत्वविवादः)
मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति सर्वे प्राणा: प्राणभूतां शरीरे । मयि प्रचीर्णे च पुनश्चरन्ति श्रेष्ठो हाहं पश्यत मां प्रलीनम्,“मेरे लीन होनेपर प्राणियोंके शरीरमें स्थित सभी प्राण लीन हो जाते हैं तथा मेरे संचरित होनेपर सब-के-सब संचार करने लगते हैं। इसलिये मैं ही सबसे श्रेष्ठ हूँ। देखो, अब मैं लीन हो रहा हूँ (फिर तुम्हारा भी लय हो जायगा)'
mayi pralīne pralayaṁ vrajanti sarve prāṇāḥ prāṇabhūtāṁ śarīre | mayi pracīrṇe ca punaś caranti śreṣṭho hāhaṁ paśyata māṁ pralīnam ||
قال البراهمي: «حين أنسحب وأذوب في ذاتي، تؤول جميع الأنفاس الحيوية التي تقوم بها الحياة في الأجساد إلى الفناء. وحين أمتدّ وأتحرّك من جديد، تعود كلّها إلى العمل مرة أخرى. لذلك فأنا الأسمى. انظروا—ها أنا الآن أنسحب إلى ذاتي (ومع انسحابي ستخبو حياتكم أنتم أيضًا)».
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse asserts the primacy of prāṇa as the sustaining principle of embodied life: when prāṇa withdraws, life collapses (pralaya for the individual body), and when it becomes active again, all functions resume. It frames prāṇa as a governing power whose presence or absence determines vitality.
In a didactic exchange, the Brahmin speaker personifies and elevates prāṇa, declaring its superiority and demonstrating (or threatening to demonstrate) withdrawal—implying that if prāṇa subsides, the others dependent on it will also lose their functioning.