Shloka 17
Dehānta (Cyavana) and Upapatti: Kāśyapa’s Questions and the Siddha’s Account of Death, Pain, and Karmic Re-embodiment
तत: सवेदन: सद्यो जीव: प्रच्यवते क्षरात् शरीर त्यजते जनन््तुश्छिद्यमानेषु मर्मसु,जब मर्मस्थान छिजन्न-भिन्न होने लगते हैं, तब वेदनासे व्यथित हुआ जीव तत्काल इस जड शरीरसे निकल जाता है। उस शरीरको सदाके लिये त्याग देता है इति श्रीमहाभारते आश्वमेधिके पर्वणि अनुगीतापर्वणि सप्तदशो<ध्याय:
tataḥ sa-vedanaḥ sadyo jīvaḥ pracyavate kṣarāt | śarīraṁ tyajate jantuś chidyamāneṣu marmasu ||
ثم إذا كانت النقاط الحيوية (marmas) تُقطع، فإن الكائن المتجسّد—وقد أصابته الآلام—يفارق في الحال هذا الجسد الفاني. ويهجر المخلوق الحي ذلك الجسد هجرًا تامًّا، ويتركه وراءه إلى الأبد. ويؤكد المقطع هشاشة الحياة المتجسدة وحتمية الموت حين تُدمَّر دعائم الجسد الحيوية.
सिद्ध उवाच
Educational Q&A
Life in the body is dependent on fragile bodily supports; when the vital points are destroyed, the jīva departs immediately. The verse encourages sober reflection on impermanence and supports ethical detachment from bodily identification.
A Siddha explains the moment of death in physiological and philosophical terms: as the marmas (vital points) are cut or damaged, intense pain arises and the embodied being leaves the perishable body, abandoning it definitively.