Shloka 13
धृतराष्ट्रस्य पश्चात्तापः तथा वनप्रस्थानानुज्ञा | Dhṛtarāṣṭra’s Remorse and Request for Forest-Retirement
Devanagari script
इन्द्रियाणि च सर्वाणि वाजिवत् परिपालय । हितायैव भविष्यन्ति रक्षितं द्रविणं यथा,'जैसे सारथि घोड़ोंको काबूमें रखता है, उसी प्रकार तुम सम्पूर्ण इन्द्रियोंको अपने अधीन रखकर उनकी रक्षा करो। ऐसा करनेसे वे इन्द्रियाँ सुरक्षित धनकी भाँति भविष्यमें तुम्हारे लिये निश्चय ही हितकर होंगी
Transliteration
indriyāṇi ca sarvāṇi vājivat paripālaya | hitāyaiva bhaviṣyanti rakṣitaṃ draviṇaṃ yathā ||
Translation
قال فايشَمبايانا: «احرس حواسّك كلَّها واضبطها كما يَكبح السائقُ خيله ويقودها. فإذا حُميت وأُخضعت للسيطرة، غدت الحواسّ لا محالة نافعةً لك في المستقبل—كالثروة إذا صينت كانت سببًا للخير.»
Word by Word
इन्द्रियाणिthe senses
इन्द्रियाणि:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
FormNeuter, Accusative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
सर्वाणिall
सर्वाणि:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Accusative, Plural
वाजिवत्like horses / as (one does with) horses
वाजिवत्:
TypeIndeclinable
Rootवाजि + वत्
परिपालयrestrain/guard; keep under control
परिपालय:
TypeVerb
Rootपरि + पाल्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
हितायfor (your) benefit
हिताय:
Sampradana
TypeNoun
Rootहित
FormNeuter, Dative, Singular
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
भविष्यन्तिwill become / will be
भविष्यन्ति:
TypeVerb
Rootभू
FormSimple Future (Luṭ), Third, Plural, Parasmaipada
रक्षितम्protected/guarded
रक्षितम्:
TypeAdjective
Rootरक्ष्
FormPast passive participle (क्त), Neuter, Nominative/Accusative, Singular
द्रविणम्wealth/treasure
द्रविणम्:
TypeNoun
Rootद्रविण
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
यथाjust as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaI
indriyas (the senses)V
vājī (horses)D
draviṇa (wealth)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes