Shloka 15
Bhīmasya paruṣa-vākyaṃ
Bhīma’s Harsh Speech Heard by Dhṛtarāṣṭra and Gāndhārī
Devanagari script
“इन्होंने रत्नमय पर्वतोंसे सुशोभित और प्रचुर दक्षिणासे सम्पन्न अनेक बड़े-बड़े यज्ञ किये हैं, पृथ्वीका राज्य भोगा है और प्रजाका भलीभाँति पालन किया है ।। पुत्रसंस्थं च विपुलं राज्यं विप्रोषिते त्वयि । त्रयोदशसमा भुक्तं दत्त च विविधं वसु
Transliteration
putrasaṁsthaṁ ca vipulaṁ rājyaṁ viproṣite tvayi | trayodaśa-samā bhuktaṁ datta ca vividhaṁ vasu ||
Translation
قال فايشامبايانا: «لقد أقام قرابين عظيمة كثيرة، مزدانة بجبال من الجواهر ومكتنزة بعطايا الدكشِنا؛ وتمتّع بملك الأرض وأحسن رعاية الرعية. وحين كنتَ بعيدًا، بقيت المملكة الواسعة مأمونة في سلالتك؛ فطوال ثلاث عشرة سنة أُديرت واستُوفيت حقوقها على وجه النظام، كما وُهِبت أموال شتّى على سبيل العطاء.»
Word by Word
पुत्रसंस्थम्established in (your) sons / secured through sons
पुत्रसंस्थम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपुत्रसंस्थ (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
विपुलम्vast, abundant
विपुलम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविपुल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
राज्यम्kingdom, sovereignty
राज्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
विप्रोषितेwhen (you were) away / in your absence
विप्रोषिते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootवि-प्र-वस् (धातु) / विप्रोषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
त्वयिin you / when you (were)
त्वयि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
त्रयोदशthirteen
त्रयोदश:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रयोदश (संख्या-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
समा:years
समा::
Karta
TypeNoun
Rootसम (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Plural
भुक्तम्was enjoyed/ruled
भुक्तम्:
TypeVerb
Rootभुज् (धातु) / भुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormPast (PPP), Singular (neuter, agreeing with राज्यं understood)
दत्तम्was given
दत्तम्:
TypeVerb
Rootदा (धातु) / दत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormPast (PPP), Singular (neuter, agreeing with वसु understood)
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
विविधम्various, manifold
विविधम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
वसुwealth, treasure
वसु:
Karma
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaR
rājya (kingdom/sovereignty)P
putra (sons/heirs)V
vasu (wealth)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes