Shloka 16
कुन्ती–व्याससंवादः
Kuntī–Vyāsa Dialogue on Durvāsā’s Boon and Karṇa’s Birth
नरश्रेष्ठ युधिष्ठिरने जहाँ राजा धृतराष्ट्र दग्ध हुए थे, उस स्थानपर भी हरद्वारमें विधि- विधानके जाननेवाले विश्वासपात्र मनुष्योंको भेजा और वहीं उनके श्राद्धकर्म करनेकी आज्ञा दी। फिर उन भूपालने उन पुरुषोंको दानमें देनेयोग्य नाना प्रकारकी वस्तुएँ अर्पित कीं ।। द्वादशेडहनि तेभ्य: स कृतशौचो नराधिप: । ददौ श्राद्धानि विधिवद् दक्षिणावन्ति पाण्डव:,शौच-सम्पादनके लिये दशाह आदि कर्म कर लेनेके पश्चात् पाण्डुनन्दन राजा युधिष्ठिरने बारहवें दिन धृतराष्ट्र आदिके उद्देश्यसे विधिवत् श्राद्ध किया तथा जन श्राद्धोंमें ब्राह्मणोंको पर्याप्त दक्षिणाएँ दीं
dvādaśe 'hani tebhyaḥ sa kṛtaśauco narādhipaḥ | dadau śrāddhāni vidhivad dakṣiṇāvanti pāṇḍavaḥ ||
وبعد أن أتمّ طقوس التطهّر المقرّرة—كشعائر الأيام العشرة—أقام الملك يودهيشثيرا، من آل باندو، شعائر الشرادها (śrāddha) على الوجه الشرعي في اليوم الثاني عشر إهداءً لذِكرى دريتاراشترا ومن معه. وفي تلك الطقوس الخاصة بالأسلاف منح البراهمة دكشِنا (dakṣiṇā) وافرة، مؤكّدًا أنّ الدارما تُصان—even في قلب الحزن واضطراب المُلك—بأداء واجب الجنائز كما ينبغي، وبالامتنان، وبالكرم المقرون بالاحترام.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma expressed as steadfast performance of obligatory rites: after observing ritual purity requirements, a righteous king honors the departed through properly conducted śrāddha and through generous dakṣiṇā. Ethical kingship is shown not only in governance but in faithful adherence to sacred duty, gratitude, and respectful giving.
Following the deaths of Dhṛtarāṣṭra and others, Yudhiṣṭhira completes the required purification period and, on the twelfth day, arranges and performs the śrāddha ceremonies. He ensures the rites are done according to prescription and provides substantial gifts/fees to the Brahmins involved.