Shloka 14
धृतराष्ट्राश्रमगमनम् — The Pandavas’ Procession to Dhritarashtra’s Hermitage
Devanagari script
द्विधा कृत्वा$55त्मनो देहमादित्यं तपतां वरम् । लोकांश्ष तापयान वै विद्धि कर्ण च शोभने,शोभने! तपनेवालोंमें श्रेष्ठ सूर्ययेव अपने शरीरके दो भाग करके एकसे सम्पूर्ण लोकोंको ताप देते रहे और दूसरे भागसे कर्णके रूपमें अवतीर्ण हुए। इस तरह कर्णको तुम सूर्यरूप जानो
Translation
قال فياسا: «أيتها الحسناء، إن الشمس، وهي أسمى من يبعث الحرارة، قد شطرت جسدها شطرين: بشطرٍ ظلت تُسخّن العوالم كلها، وبالشطر الآخر هبطت في صورة كارنا. فاعلمي إذن أن كارنا ذو طبيعة شمسية.»
Word by Word
द्विधाin two ways; into two parts
द्विधा:
TypeIndeclinable
Rootद्विधा
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund), active, implicit (same as main verb agent)
आत्मनःof himself/its own
आत्मनः:
TypeNoun
Rootआत्मन्
Formmasculine, genitive, singular
देहम्body
देहम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेह
Formmasculine, accusative, singular
आदित्यम्the Sun (Āditya)
आदित्यम्:
TypeNoun
Rootआदित्य
Formmasculine, accusative, singular
तपताम्of those who heat/shine; of the scorching ones
तपताम्:
TypeVerb
Rootतप्
Formशतृ (present active participle), masculine/neuter, genitive, plural
वरम्best, excellent
वरम्:
TypeAdjective
Rootवर
Formmasculine, accusative, singular
लोकान्worlds; people/worlds
लोकान्:
Karma
TypeNoun
Rootलोक
Formmasculine, accusative, plural
तापयन्heating, scorching
तापयन्:
Karta
TypeVerb
Rootतप् (causative तापय-)
Formशतृ (present active participle), masculine, nominative, singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
विद्धिknow; understand
विद्धि:
TypeVerb
Rootविद्
Formलोट् (imperative), 2, singular, parasmaipada
कर्णम्Karna
कर्णम्:
Karma
TypeNoun
Rootकर्ण
Formmasculine, accusative, singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
शोभनेO splendid one
शोभने:
TypeAdjective
Rootशोभन
Formmasculine, vocative, singular
Speaker
व्यास उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes