Bhāgīrathī-tīra-śauca, Kurukṣetra-gamana, and Śatayūpa-āśrama-dīkṣā (गङ्गातीरशौच–कुरुक्षेत्रगमन–शतयूपाश्रमदीक्षा)
विवेश विदुरो धीमान् गात्रैर्गात्राणि चैव ह । प्राणान् प्राणेषु च दधदिन्द्रियाणीन्द्रियेषु च
vaiśampāyana uvāca | viveśa viduro dhīmān gātrair gātrāṇi caiva ha | prāṇān prāṇeṣu ca dadhad indriyāṇīndriyeṣu ca ||
قال فايشَمبايانا: إنّ فيدورا الحكيم دخل (في يودهيشثيرا). فوضع عضوًا في عضو، ونَفَسًا في نَفَس، وقوى الحواس في قوى الحواس—مُذيبًا كينونته في كينونة الملك. ويعرض المشهد فعل فيدورا الأخير بوصفه انسحابًا يوغيًا منضبطًا واتحادًا متجردًا من الأنانية، مؤكّدًا أن الحكمة الحقّة تبلغ غايتها في السيادة على الداخل لا في سلطان الظاهر.
वैशम्पायन उवाच
The verse highlights yogic mastery at life’s end: the wise person withdraws and integrates body, breath, and senses with perfect control, suggesting that spiritual attainment and selflessness surpass worldly status.
Vidura, having reached the culmination of his life and practice, mystically enters Yudhiṣṭhira—symbolizing the transfer/absorption of his embodied energies (limbs, prāṇa, and senses) and marking Vidura’s departure (niryāṇa).