Shloka 12
अौर्ध्वदेहिक-श्राद्धे दानयज्ञविस्तारः | Expansion of the Aurdhvadehika Śrāddha and the Donation-Rite
अभिमन्योश्व बालस्य विनाशं रणमूर्थनि । कर्णस्य च महाबाहो संग्रामेष्वपलायिन:,महाबाहु जनमेजय! युद्धके मुहानेपर जो बालक अभिमन्युका अन्यायपूर्वक विनाश किया गया, संग्राममें कभी पीठ न दिखानेवाले कर्णका (परिचय न होनेसे) जो वध किया गया--इन घटनाओंको याद करके वे बेचैन हो जाते थे
abhimanyor va bālasya vināśaṃ raṇamūrdhani | karṇasya ca mahābāho saṃgrāmeṣv apalāyinaḥ ||
قال فايشَمبايانا: «يا جاناميجايا ذا الساعد القوي! حين يتذكّرون هلاك الفتى أبهيمانيو في مقدّمة المعركة—وهو فعلٌ وُسِم بالظلم—ويتذكّرون كذلك مقتل كارنا، عظيمَ الذراع الذي لم يُوَلِّ ظهره للحرب قطّ (وقد قُتل وهو في حالٍ من العجز والحرج، ومن غير أن يُعرَف حقّ المعرفة)، يضطرب باطنهم ولا يهدأون، معذَّبين بثقل العبء الأخلاقي لتلك الوقائع.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how violations of dharma in warfare—especially the killing of a young warrior by unfair means and the slaying of a steadfast fighter in a compromised moment—leave lasting moral anguish. Even after victory, the conscience remains troubled when ethical boundaries are crossed.
Vaiśaṃpāyana recounts that the survivors (in the Ashramavāsika context) repeatedly recall two painful war episodes: Abhimanyu’s destruction at the battle-front and Karṇa’s death despite his reputation for never retreating. These memories make them restless and distressed.