Shloka 9
धृतराष्ट्रोपदेशः
Dhṛtarāṣṭra’s Instruction on Rājadharma and Bala
“नरेश्वर! क्षत्रियोंका यह धर्म प्राय: ऐसा ही है। भीमसेन युद्ध और क्षत्रिय-धर्ममें प्राय: निरत रहते हैं ।। वृकोदरकृते चाहमर्जुनश्व पुनः पुनः । प्रसीद याचे नूपते भवान् प्रभुरिहास्ति यत्,'भीमसेनके कट बर्तावके लिये मैं और अर्जुन दोनों आपसे बार-बार क्षमायाचना करते हैं। नरेश्वर! आप प्रसन्न हों। मेरे पास जो कुछ भी है, उसके स्वामी आप ही हैं
vaiśampāyana uvāca | nareśvara kṣatriyāṇāṃ eṣa dharmaḥ prāyaśa evaṃvidhaḥ | bhīmasenaḥ yuddhe ca kṣatriya-dharme ca prāyaśo nirataḥ | vṛkodara-kṛte cāham arjunaś ca punaḥ punaḥ | prasīda yāce nṛpate bhavān prabhur ihāsti yat | bhīmasenasya kaṭa-vyavahāra-nimittaṃ mayā ca arjunena ca punaḥ punaḥ kṣamā yācyate | nareśvara prasīda | mama yad iha kiṃcid asti tasya svāmī bhavān eva |
قال فايشَمبايانا: «أيها الملك، هكذا يكون دَرمُ الكشاتريا في الغالب. إنّ بهيماسينا (فريكودارا) يكاد يكون دائم الانشغال بالقتال وبواجبات طبقة المحاربين. لذلك، ومن أجل فريكودارا، فإنّ أرجونا وأنا نلتمس عفوك مرارًا وتكرارًا. فكن رحيمًا، أيها الحاكم؛ فكلّ ما أملكه هنا أنت سيّده ومالكه».
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames Bhīma’s harshness as a common trait of the warrior temperament, yet insists that social harmony requires humility and repeated requests for forgiveness. It balances kṣatriya-dharma (martial duty) with ethical restraint and respect for authority.
The speaker (reported by Vaiśampāyana) addresses a king, explaining that Bhīma is habitually battle-minded and thus can behave roughly. To prevent offense and restore goodwill, the speaker and Arjuna repeatedly apologize on Bhīma’s behalf and submit themselves and their possessions to the king’s authority.