Shloka 12
Brāhmaṇa-vandana: Criteria for Veneration, Disciplined Speech, and Protective Kingship (अनुशासनपर्व, अध्याय ८)
युधिष्ठिर! संग्राममें युद्ध करना सहज है। परंतु दोषदृष्टिसे रहित होकर दान देना सहज नहीं है। संसारमें सैकड़ों शूरवीर हैं; परंतु उनकी गणना करते समय जो उनमें दानशूर हो, वही सबसे श्रेष्ठ माना जाता है ।। धन्य: स्यां यद्य॒हं भूय: सौम्य ब्राह्मणको5पि वा | कुले जातो धर्मगतिस्तपोविद्यापरायण:,सौम्य! यदि मैं कुलीन, धर्मात्मा, तपस्वी और विद्वान् अथवा कैसा भी ब्राह्मण होता तो अपनेको धन्य समझता
yudhiṣṭhira! saṅgrāme yuddhaṁ kartum sahajaṁ hi; kintu doṣa-dṛṣṭi-rahitaḥ san dānaṁ dātum na sahajaṁ. loke śataśaḥ śūrāḥ santi; teṣāṁ gaṇanāyāṁ tu yaḥ dānaśūraḥ sa eva śreṣṭhaḥ manyate. dhanyaḥ syām yady ahaṁ bhūyaḥ, saumya, brāhmaṇo 'pi vā; kule jāto dharmagatis tapo-vidyā-parāyaṇaḥ.
قال بهيشما: «يا يودهيشثيرا، إن القتال في ساحة الحرب يسير. أما أن يُعطي المرء صدقةً وقلبُه منزَّهٌ عن تتبّع العيوب والازدراء فليس باليسير. في العالم مئات من الأبطال؛ غير أنه عند إحصاء الأبطال لا يُعَدُّ الأفضلَ إلا من كان بطلاً في العطاء. وسأعدّ نفسي حقًّا مباركًا، يا لطيفَ الخُلق، إن قُدِّر لي أن أولد من جديد ولو بَرَهمنًا—مولودًا في سلالة كريمة، سالكًا سبيل الدارما، مُلازمًا للزهد والعلم.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma elevates generosity above martial valor: fighting may be easy, but giving without a fault-finding, contemptuous mindset is rare. True excellence among ‘heroes’ is the heroism of charity—dāna performed with inner purity and respect.
In the Anushasana Parva’s instruction section, Bhishma addresses Yudhishthira and contrasts battlefield heroism with ethical heroism. He praises the ‘dānaśūra’ as foremost and expresses that being reborn as a brahmin devoted to dharma, austerity, and learning would be a blessed state.