Shloka 41
Phala of Vrata, Niyama, Svādhyāya, Dama, Satya, Brahmacarya, and Service (व्रत-नियम-स्वाध्याय-दम-सत्य-ब्रह्मचर्य-शुश्रूषा-फलप्रश्नः)
तिलालाभे तु यो दद्याज्जलधेनुं यतव्रत: । स कामप्रवहां शीतां नदीमेतामुपाश्ुते,“तिलके अभावमें जो व्रतशील एवं नियमनिष्ठ होकर जलमयी धेनुका दान करता है, वह अभीष्ट वस्तुओंको बहानेवाली इस शीतल नदीके निकट रहकर सुख भोगता है!
tilālābhe tu yo dadyāj jaladhenuṃ yatavrataḥ | sa kāmapravahāṃ śītāṃ nadīm etām upāśnute ||
وإذا تعذّر السمسم، فإنّ المنضبط بالنذور، الملتزم بالزهد والضبط، إذا تصدّق بـ«بقرةٍ من ماء» (عطية ماء رمزية على هيئة بقرة)، نال القرب من هذا النهر البارد الذي يجرف معه المرغوبات، فيقيم عنده وينعم بثمرات تلك الصدقة المباركة.
नाचिकेत उवाच
Educational Q&A
When a standard offering (here, sesame) is unavailable, one should still uphold dharma through an appropriate substitute gift—given with discipline and vow-observance. Such sincere charity bears a fitting reward, symbolized by access to a cool, wish-fulfilling river.
Nāciketa describes the merit (phala) of a specific charitable act: donating a jaladhenu. The verse presents this act as leading the donor to a pleasant, cool river that ‘brings’ desired enjoyments—an imagistic way of stating the auspicious results of dharmic giving.