Shloka 4
Phala of Vrata, Niyama, Svādhyāya, Dama, Satya, Brahmacarya, and Service (व्रत-नियम-स्वाध्याय-दम-सत्य-ब्रह्मचर्य-शुश्रूषा-फलप्रश्नः)
समाप्ते नियमे तस्मिन् महर्षि: पुत्रमब्रवीत् | उपस्पर्शनसक्तस्य स्वाध्यायाभिरतस्य च,उस यज्ञका नियम पूरा हो जानेपर महर्षिने अपने पुत्रसे कहा--“बेटा! मैंने समिधा, कुशा, फूल, जलका घड़ा और प्रचुर भोजन-सामग्री (फल-फूल आदि)--इन सबका संग्रह करके नदीके किनारे रख दिया और स्नान तथा वेदपाठ करने लगा। फिर उन सब वस्तुओंको भूलकर मैं यहाँ चला आया। अब तुम जाकर नदीतटसे वह सब सामान यहाँ ले आओ'
bhīṣma uvāca | samāpte niyame tasmin maharṣiḥ putram abravīt | upasparśana-saktasya svādhyāyābhiratasya ca |
قال بهيشما: «فلما انقضت تلك المراعاة، قال الحكيم العظيم لابنه: “يا بُنيّ، بينما كنتُ منصرفًا إلى التطهّر الطقسي ومُواظبًا على تلاوة الفيدا (svādhyāya)، جمعتُ عيدان الوقود، وعشب الكوشا (kuśa)، والزهور، وإناء ماء، ومؤنًا وافرة، ووضعتها على ضفة النهر. ثم نسيتُ ذلك كله وجئتُ إلى هنا. فاذهب الآن إلى حافة النهر وائتني بتلك المجموعة بأسرها.”»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined observance (niyama) and the primacy of sacred duties like purification and Vedic recitation, while also showing that practical responsibilities remain—one must complete what has been arranged for a rite, often through orderly delegation and obedience within the family/āśrama setting.
After completing a religious observance, a sage tells his son that he had placed ritual materials and provisions on the riverbank before bathing and reciting the Veda, but then forgot them and left; he instructs the son to go to the riverbank and bring the items back.