Shloka 1
Adhyāya 64: Dāna-prakāra—Suvarṇa, Pānīya-dāna, Ghṛta-dāna, and Upakaraṇa-dāna
Utility Gifts
एकषष्टितमो< ध्याय: राजाके लिये यज्ञ, दान और ब्राह्मण आदि प्रजाकी रक्षाका उपदेश युधिछिर उवाच दानं यज्ञ: क्रिया चेह किंस्वित् प्रेत्य महाफलम् । कस्य ज्याय: फल प्रोक्ते कीदृशेभ्य: कथं कदा,युधिष्ठिनने पूछा--भारत! दान और यज्ञकर्म-इन दोनोंमेंसे कौन मृत्युके पश्चात् महान् फल देनेवाला होता है? किसका फल श्रेष्ठ बताया गया है? कैसे ब्राह्मणोंको कब दान देना चाहिये और किस प्रकार कब यज्ञ करना चाहिये? मैं इस बातको यथार्थरूपसे जानना चाहता हूँ। विद्वन! आप मुझ जिज्ञासुको दानसम्बन्धी धर्म विस्तारपूर्वक बताइये
Yudhiṣṭhira uvāca—dānaṁ yajñaḥ kriyā ceha kiṁsvit pretya mahāphalam | kasya jyāyaḥ phalaṁ prokte kīdṛśebhyaḥ kathaṁ kadā ||
قال يودهيشثيرا: «بين الصدقة والذبيحة—بل بين أعمال الدارما في هذا العالم—أيُّها يُثمر أعظم الثواب بعد الموت؟ وأيُّ النتيجتين قيل إنها أسمى؟ ولأيِّ صنفٍ من البراهمة ينبغي أن تُعطى العطايا، ومتى وكيف؟ وبأيِّ هيئةٍ وفي أيِّ وقتٍ تُقام القرابين؟ إني أريد أن أعرف هذه الحقيقة على وجهها. أيها العالِم، فاشرح لي بتفصيلٍ دارما العطاء.»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharma-inquiry: how to evaluate the spiritual efficacy of charity (dāna) versus sacrifice (yajña), and what proper criteria (recipient, time, manner) make these acts ethically and religiously fruitful, especially with regard to posthumous merit.
At the opening of the chapter, Yudhiṣṭhira approaches a learned authority (contextually Bhīṣma in the Anuśāsana Parva) and asks for a detailed exposition on the comparative merits of dāna and yajña and the correct rules for giving and performing rites.